PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG XUNG ĐỘT BIÊN GIỚI THÁI LAN – CAM BỐT TRÊN TIẾN ĐỘ XÂY DỰNG KÊNH ĐÀO FUNAN TECHO

Hòa bình trên Trái Đất 2026
Gửi 20 triệu cư dân ĐBSCL
Gửi Nhóm Bạn Cửu Long

NGÔ THẾ VINH

Dẫn Nhập: Sau khi đọc bài viết thứ 7 mới đây, một chuyên gia về môi trường từ Đại học Cần Thơ nhận định: “Hiện nay, giữa Thái Lan – Cam Bốtđang có đấu pháo tranh chấp biên giới, chưa dừng được, phần thua thiệt có lẽ nghiêng về phía Cam Bốt nhiều hơn, dù ông TTTrump có gọi điện can thiệp. Có lẽ dự án kênh Funan Techo tiếp tục bị "treo", khó triển khai lúc này, dù đã gần 3 năm Hun Sen phát lệnh khởi công.”  Một số bạn đọc ở trong và ngoài nước cũng có cùng nhận định như vậy. Và đây là bài viết thứ 8 như một Đánh giá Phân tích Ảnh hưởng cuộc xung đột biên giới giữa Thái Lan – Cam Bốt trên Tiến độ Công trình Xây dựng Kênh đào Funan Techo. Bài này được viết từ ngày 07.12.2025 khi cuộc chiến tranh biên giới Cam Bốt – Thái Lan tái bộc phát, cuộc chiến đã bước sang ngày thứ 20 với nhiều thương vong cho cả hai bên. Cuộc hoà đàm diễn ra từ ngày 24.12.2025, tới ngày 27.12.2025, cuối cùng hai bên cũng đạt được một thoả thuận hưu chiến, với thời gian quan sát 72 giờ nhằm “xác nhận rằng lệnh ngừng bắn là có thật”. [Bangkok Post, 27.12.2025]. Chưa có hoà bình bền vững, nhưng trước mắt cư dân hai nước trong vùng giao tranh, cũng có được ít ngày tạm bình yên, để hoà mình với Thế Giới đang hân hoan chờ những giây phút đếm ngược, chào đón ngày đầu tiên của Năm Mới 2026.

*

Hình 1: trên, Bản đồ vùng Tranh chấp [màu cam] Cam Bốt – Thái Lan 2025. Vương quốc Cam Bốt ngày nay, với diện tích 180.035 km2,  dân số 17,9 triệu, nằm giữa 2 nước lớn: Thái Lan phía tây với diện tích 511.000 km2, dân số 71,6 triệu (mà người Khmer miệt thị gọi là bọn Xiêm), Việt Nam phía đông diện tích 310.070 km2 , dân số 100,2 triệu (mà người Khmer gọi là bọn Yuon), và Lào phía bắc, diện tích 235.000 km2 dân số 7,9 triệu. Đó là một thực tế lịch sử và địa dư hiện nay mà triều đại họ Hun không muốn chấp nhận và cả không ngừng đòi hỏi lấy lại phần đất đai của quá khứ. [Britannica.com]; dưới, Quatre Bras / Nơi hội tụ 4 nhánh sông: (1) Mekong Thượng, (2) Sông Tonlé Sap, (3) Mekong Hạ / có tên Sông Tiền (4) Sông Bassac / có tên là Sông Hậu khi chảy vào Việt Nam. Đường chỉ đỏ nối sông Bassac và tỉnh Kep là sơ đồ của con kênh Funan Techo của Cam Bốt khởi công vào tháng 8 năm 2024 và dự trù hoàn tất năm 2028.[nguồn RFA: Bản đồ cập nhật với ghi chú của Ngô Thế Vinh]

Sông Hậu biến mất trên Bàn cờ Mekong

KS Phạm Phan Long

Lời giới thiệu

Dự án Funan Techo Canal (FTC) được ông Hun Sen và Hun Manet nhiệt liệt cổ súy, dựa vào chủ nghĩa dân tộc Khmer để vận dụng toàn lực quốc gia thực hiện dự án này. Họ xem đây là di sản của dòng họ Hun, đã cửhành lễ động thổ dù mới chỉ huy động được 1,7 tỉ USD vốn, FTC sẽ cần thêm 8 tỉ USD nữa để hoàn tất và họ chưa có. Họ bất chấp những nguy hiểm tác động môi trường, ngang ngược né tránhràng buộc của Hiệp Định sông Mekong, dù dự án này cắt thẳng vào cả 2 dòng chính, họ vẫncho rằng sông Bassac chỉ là phụ lưu, để phủ nhận việc chuyển nước từ dòng chính dể không phải đối phó thỏa hiệp với Việt Nam.

Trong tình cảnh này Ủy Hội sông Mekong (MRC)đã không can thiệp đúng mức mà đã để cho Cam Bốt đơn phương tiến hành dự án thao túnghạ lưu. Hà Nội cũng không có phản ứng cương quyết ngăn chặn Phnom Penh. Tuy vậy vẫn có những tiếng nói phản biện độc lập trong và ngoài nước cảnh báo Cam Bốt về nhừng tác động xuyên biên giới, và những nguy hiểm tiềm tàng có khả năng lật đổ dự án của họ.  

Bản đồ địa lý chínhxác của sông Mekong là nền tảng để đàm phán thủ tục thông báo trước, tham vấn trước và thỏa hiệp theo hiệp định sông Mekong 1995. KS Phạm Phan Long đã khám phá một loạt bản đồ trong các trang mạng của ủy hội sông Mekong, từ tháng 8 2024 đã xóa bỏ không còn Sông Hậu trên bản đồnhư 600 báo cáo của họ trước nữa. Việc xóa bỏ Sông Hậu đó đúng 1 năm sau khi Cam Bốt gởi văn thư cho MRC về dự án FTC không thể ngẫu nhiên. Điều này thuận lợi cho ngụy biện của Cam Bốt là dự án FTC không chuyển nước từ dòng chính nên họ không cần thỏa hiệp với Việt Nam.Sự thiếu sót có hệ thống và nhất quán này là điều Việt Nam không thể để tiếp tục kéo dài trên các trang mạng MRC như thế, KS  Phạm Phan Long đã  viết và gởi lá thư dưới đây cho bà Busadee Santipitaks, Giám đốc Điều hành Ban Thư ký Ủy hội sông Mekong (MRC Secretariat) yêu cầu họ phục hồi lại Sông Hậu trong các tất cả bản đồ MRC. Ủy ban sông Mekong Việt Nam đã được thông báo về sự kiện Sông Hậu biến mất trên bàn cờ Mekong và đã chuyển lá thư này đến MRCS, văn phòng thư ký ủy hội sông Mekong để can thiệp. (Vietecology Press)

Cập Nhật Tiến Độ Kênh Đào Funan Techo từ tháng 05.2023 tới tháng 12.2025

 Ngô Thế Vinh

Lời Giới Thiệu: Từ tháng 5/2023 đến cuối năm 2025, kênh đào Funan Techo – dự án biểu tượng dân tộc Khmer do hai cha con Hun Sen và Hun Manet quyết liệt thúc đẩy – đã chính thức bước vào giai đoạn thi công thực địa, với sự tái khẳng định tài trợ 1,7 tỷ USD từ Trung Quốc. Dài 180 km, lấy nước trực tiếp từ cả hai phân lưu chính của sông Mekong (đầu nguồn sông Tiền và sông Hậu), con kênh không chỉ khó đạt được mục tiêu rút ngắn lộ trình và giảm chi phí vận tải như Cam Bốt tuyên truyền, mà còn có nguy cơ: (1) làm suy giảm nghiêm trọng lưu lượng nước mùa khô về hạ lưu, (2) chặn đứng phù sa, (3) đẩy nhanh xâm nhập mặn sâu thêm hàng chục kilômét, (4) đe dọa trực tiếp sinh kế của hơn 20 triệu cư dân Đồng bằng sông Cửu Long.

Trong khi Phnom Penh liên tục khẳng định “lợi ích quốc gia thuần túy” và “không ảnh hưởng đáng kể”, thì các phân tích độc lập và Việt Nam lại chỉ ra hàng loạt thiếu sót: thiếu đánh giá tác động môi trường xuyên biên giới minh bạch, chi phí thực tế có thể vượt xa con số công bố, và rủi ro sinh thái lâu dài chưa được giải quyết thỏa đáng.

Bài viết ghi lại hành trình hai năm bảy tháng đầy căng thẳng ngoại giao, nghi ngại kỹ thuật và lo âu môi trường của một dự án đang thay đổi vĩnh viễn số phận dòng Mekong hạ lưu. Tiếng chuông chùa rộn ràng ngày động thổ 5/8/2024 có thực sự là lời chúc phúc cho Cam Bốt, hay đang ngân lên một hồi chuông cảnh tỉnh cho cả lưu vực sông Mekong?  Phạm Phan Long _ VEF

*

Đây là bài viết thứ 7 nhằm Cập Nhật Tiến Độ Kênh Đào Funan Techo từ tháng 05.2023 cho tới tháng 12.2025

 

Hình 1: Ngày 16 tháng 9 năm 2025 Phó Thủ tướng Cam Bốt Sun Chanthol (thứ hai từ trái) cho biết trong cuộc hội đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị (thứ hai từ phải), Bắc Kinh tái khẳng định sẽ tiếp tục hỗ trợ tài chính 1,7 tỉ USD cho dự án Kênh đào Funan Techo — tạo cơ sở tài chánh vững chắc để triển khai dự án kênh đào Funan Techo dài 180 km, nối hệ thống sông Mekong–Bassac với Vịnh Thái Lan. (The Cambodia Daily, 18.09.2025).

PHAN TẤN HẢI: Đọc Tuyển Tập Trịnh Y Thư: Theo Dấu Thư Hương 2

 

Nhà văn Trịnh Y Thư vừa ấn hành tuyển tập Theo Dấu Thư Hương 2, gồm nhiều bài viết trong nhiều chủ đề đa dạng, phần lớn là về văn học nghệ thuật, đôi khi là lịch sử, khoa học, xã hội. Tuyển tập dày 294 trang, đang lưu hành trên các mạng, như Amazon và Barnes & Noble. Nhìn chung, tác phẩm giúp độc giả soi rọi thêm nhiều cách nhìn đa dạng, mới mẻ, kể cả khi tác giả viết về những người viết chúng ta đã quen thuộc trong văn học Việt Nam, như về Ngô Thế Vinh, Đỗ Hồng Ngọc, Nguyễn Thị Khánh Minh, và nhiều người khác.

 Tác giả gọi tuyển tập này là “tạp luận”, nhưng đọc cho kỹ, không có gì có thể gọi là “tạp” nơi đây, vì đây là trường hợp, như với truyện Khuất Đẩu, theo Trịnh Y Thư, “tôi đã nghiền ngẫm đọc để có bài viết trong cuốn sách” (TDTH2, trang 13) hay có khi là “tôi chọn ra được vài ba bài đắc ý” (trang 14) từ các bài anh viết trên Việt Báo Daily News, hay như “những chuyện xảy ra bên lề lịch sử hay bị chính sử gạt sang một bên, bôi xóa, bóp méo, khiến tôi cảm thấy thôi thúc muốn nói lên cảm nghĩ của mình” (trang 14) – và, thế đó, chỉ từ việc anh đọc sách để rồi viết sách, “không chỉ là hành động đơn độc mà là cách sống trong cô đơn một cách có ý nghĩa. Nó biến cô đơn thành kết nối, dửng dưng thành suy ngẫm, và im lặng thành đối thoại.” (trang 13).

DOÃN QUỐC SỸ (1923-2025) THƯ TỊCH

Phạm Lệ-Hương, biên soạn

GS Đoãn Quốc Sỹ, 1923-2025
(tài liệu của Gia đình GS Doãn Quốc Sỹ)

Tiều sử Doãn Quốc Sỹ trích từ nguồn :
(https://doanquocsy.com/p102a185/tieu-su-va-tac-pham0)

Doãn Quốc Sỹ lấy tên thật làm bút hiệu. Ông sinh ngày 17/02/1923 (nhằm ngày Mùng Hai Tết Quý Hợi) tại xã Hạ Yên Quyết, Hà Đông, ngoại thành Hà Nội.

Thuở còn là thanh niên, ông từng tham gia Việt Minh kháng chiến chống Pháp. Sau đó, khi phong trào này để lộ bộ mặt cộng sản, ông đã rời bỏ kháng chiến. Vào năm 1946, ông lập gia đình với bà Hồ Thị Thảo, là ái nữ của nhà thơ trào phúng Tù Mỡ Hồ Trọng Hiếu.

Năm 1954, khi hiệp ước Geneva chia đôi đất nước, ông theo làn sóng di cư đem vợ con vào miền Nam sinh sống.

Doãn Quốc Sỹ có hai sự nghiệp song song, một của nhà văn và một của nhà giáo. Ông vẫn thường nói rằng: “nhà giáo là nghề, nhà văn là nghiệp”. Trong cương vị Nhà giáo, ông đã dạy tại các trường: Trung học Công Lập Nguyễn Khuyến (Nam Định, 1951-1952), Chu Văn An (Hà Nội, 1953-1954), Trần Lục (Saigon, 1954-1960), Hiệu Trưởng Trường Trung Học Hà Tiên (1960-1961), Hồ Ngọc Cẩn (Saigon, 1961-1962), Trường Quốc Gia Sư Phạm Sài Gòn, Đại Học Văn Khoa Sài Gòn, Đại Học Vạn Hạnh Sài Gòn (từ 1962-1975). Ông cũng từng đi tu nghiệp về sư phạm tại Hoa Kỳ (1966-1968).

CREATIVE WORLD OF SOUTH VIETNAM AND OVERSEAS 1975-2025 TO THE PRESENT Volume 1 and 2

NGÔ THẾ VINH – Translator ERIC HENRY

 This collection of books serves as a reminder to the world and to future generations that, after 1975, under the new authoritarian regime, Vietnam endured a dreadful and bitterly cold chapter in its history.

Với bộ sách này, để nhắc nhở với thế giới và các thế hệ tương lai rằng: sau 1975, dưới chế độ chuyên chính mới, đất nước Việt Nam đã có trải qua một thời kỳ băng giá tồi tệ đến như vậy.

Publishing Group
Việt Ecology Press & Văn Học Press
Language: English
Volume 2 – 744 pages
Publication date: Mid-November 2025 
Color ISBN: 979-8-3495-8793-1
B&W ISBN: 979-8-3495-8787-0
Available on Amazon.com & Bookstores

Sinh Mệnh của Sông Mã, Sông Chu và Sông Lam - Dưới Bóng các Mỏ Đất Hiếm ở Lào

Phạm Phan Long

Lời giới thiệu : Mức asen cao được phát hiện trên sông Mê Kông, cảnh báo nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng lan rộng ở Đông Nam Á. Các sông Mã, Chu và Lam của Việt Nam đang bị đe dọa bởi hoạt động khai thác đất hiếm ở Lào, tác động đến nguồn nước của hàng chục triệu người và di sảncổ đại văn hóa Đông Sơn.Việt Nam cần phối hợp ngoại giao, giám sát khoa học và vận động cộng đồng để bảo vệ các dòng sông này. Khác với sông Mê Kông được giám sát và hợp tác thông qua Ủy hội Sông Mê Kông (MRC), các dòng sông Mã, Chu và Lam lại không có bất kỳ hiệp ước quốc tế nào. Do đó, Lào và đối tác Trung Quốc không có nghĩa vụ pháp lý phải giảm thiểu ô nhiễm xuyên biên giới. Sự thiếu vắng các thỏa thuận ràng buộc này đòi hỏi Việt Nam phải hành động bảo vệ dân cư và sinh mệnh các dòng sông này.