Trần Thị Nguyệt Mai
1972. Mùa Hè Đỏ Lửa – bút ký chiến trường nổi tiếng của nhà văn Phan Nhật Nam, cùng với Chiến Ca Mùa Hè 1972 – thơ Phạm Lê Phan, Phạm Duy phổ nhạc, đã khắc họa một trong những cuộc tổng tấn công quân sự quy mô lớn và khốc liệt nhất trong Chiến tranh Việt Nam. Còn được gọi là Chiến dịch Xuân-Hè 1972 diễn ra trên 3 mặt trận chính: Trị Thiên Huế (Quảng Trị và Thừa Thiên – Huế), Bắc Tây Nguyên (Đắk Tô, Tân Cảnh, Kon Tum) và Đông Nam Bộ (Lộc Ninh, Bình Long và dọc đường 13) do Cộng quân chủ xướng từ ngày 30/3/1972 cho đến ngày 31/1/1973.
Trong bài “Đêm hội pháo”, Phạm Lê Phan đã ghi lại cuộc chiến ở mặt trận thứ ba:
Từ Kăm-pu-chia / Giặc qua biên giới / Mẹ rời Lộc Ninh / Cao su ngụt khói / Máu đỏ thêm màu / Đất đỏ quê hương
Bình Long sôi lên / Hờn căm tiếng thét / Lời gầm âm u / Đêm đêm hội pháo / Phố xá hoang tàn / Quằn quại đau thương...
Chính trong những ngày này, Nhật ký An Lộc của Bác sĩ Nguyễn Văn Quý ra đời từ mong ước gia đình và những người thân biết được những gì đang xảy ra nếu lỡ ông có mệnh hệ gì...
BS Nguyễn Văn Quý là một trong ba bác sĩ Việt Nam của Bệnh viện Tiểu khu Bình Long, phụ trách Ngoại khoa. Hai người kia là BS Lê Hữu Chí chuyên Nội khoa và BS Nguyễn Phúc, Sản phụ khoa, kiêm Trưởng Ty Y tế. Bệnh viện nàynằm gần Bộ Tư Lệnh Tiền Phương của Sư Đoàn 5 nên rất dễ trúng đạn.
BS Quý cho biết, “Bình Long là một tỉnh nhỏ gần biên giới Miên Việt, ở phía tây bắc và cách Sài Gòn chừng 100 cây số. Tỉnh thuộc vùng cao nguyên đất đỏ với những dãy đồi chập chùng bao quanh, trông thật hùng vĩ và đẹp mắt. Xưa kia, Bình Long có tên Hớn Quảng, một phần của tỉnh Bình Dương. Sau này vì lý do chiến lược, tỉnh được thành lập nằm dọc theo Quốc lộ 13 và gồm có ba quận là Chơn Thành, An Lộc và Lộc Ninh. Quận An Lộc là quận châu thành, tức là quận thủ phủ của tỉnh Bình Long. Tỉnh giữ một địa thế chiến lược quan trọng. Vì một khi Bình Long mất thì Bình Dương sẽ lâm nguy và Sài Gòn sẽ bị đe dọa trầm trọng. Một điểm yếu của Bình Long là chỉ liên lạc được với các tỉnh lân cận bằng một con đường độc nhất: Quốc lộ 13. Một khi con đường này bị cắt, kể như Bình Long bị cô lập.” (tr. 42-44)
Ông kể lại:
“Công tác giải phẫu của tôi tại mặt trận Bình Long có thể chia làm ba thời kỳ.
1) Thời kỳ thứ nhất là những ngày đầu của cuộc chiến, từ ngày 5 tháng 4 năm 1972 đến 12 tháng 4 năm 1972, giai đoạn công tác giải phẫu được hoàn thành tốt đẹp nhất. Vì số bệnh nhân tương đối ít, bệnh viện còn đầy đủ thuốc men, dụng cụ khử trùng đúng quy tắc.
2) Thời kỳ thứ hai trùng với cuộc tấn công đợt nhất của Việt Cộng. Đây là thời kỳ đen tối nhất. Chúng tôi làm việc trong những điều kiện nguy hiểm, lo âu, sợ sệt, thiếu thốn đủ mọi đường. Lúc nào mọi người cũng cảm thấy như có một con dao treo trên đầu, có thể rơi xuống cổ bất cứ lúc nào. Nỗi lo lắng ấy làm mất đi những nụ cười thường ngày. Thay vào đấy là những ánh mắt đăm chiêu, lo sợ hoặc hốt hoảng khi nghe một tiếng động nhẹ như tiếng kéo lê của một đôi dép trên sân hay tiếng sột soạt của mái tôn bị tróc khi gió thổi qua. Bệnh viện không có hầm cứu thương. Tôi đã làm việc trong một phòng mổ tiền chế, trần bằng carton, mái lợp tôn, không có gì bảo đảm an ninh cả. Mọi nghi thức giải phẫu đều được tối giản, chỉ còn cặp găng tay. Chúng tôi cởi trần, mặc áo giáp, đội mũ sắt để thay áo choàng mổ, vì trong khi làm, Việt Cộng vẫn pháo kích nổ ầm ầm chung quanh. Nước hết, điện không có, mọi tiện nghi đều là con số không. Công tác giải phẫu bây giờ chỉ giới hạn trong việc thiết đoạn tứ chi, thông phổi, mổ khí quản cấp cứu và làm tiểu giải phẫu. Các vết thương bụng không mổ được. Cũng may trong thời gian đó chỉ có sáu người bị thương bụng. Hai người không mổ vẫn sống.
3) Thời kỳ thứ ba trùng với cuộc tấn công đợt hai của Việt Cộng. Lúc này phòng mổ đã được dọn sang Bộ Chỉ Huy Tiểu Khu. Chúng tôi có chỗ an toàn để làm việc trong một cái hầm ngầm xây bằng bê tông cốt sắt. Nơi đây tôi đã tổ chức một phòng mổ dã chiến, tuy đơn giản nhưng có khả năng làm được những cuộc mổ lớn. Đây là thời kỳ tôi tích cực làm việc nhiều nhất mặc dù còn rất nhiều thiếu thốn trở ngại.” (tr. 46)