Bắc Trung Việt: Vùng hứng chịu ô nhiễm arsenic xuyên biên giới nặng nhất từ các mỏ đất hiếm Đông Nam Á

Phạm Phan Long

Tôi đã trình bày trên Tiếng Dân và nhiều diễn đàn trực tuyến về niềm lo ngại về các mỏ đất hiếm bên Lào thải ra những chất độc đe dọa an ninh nguồn nước cho 10 triệu dân cư và hệ sinh thái của 3 dòng sông, sông Mã, sông Chu, và sông Lam ở Việt Nam. Tạp chí chuyên đề về môi sinh Mongabay  cũng đã giúp công bố bài báo tôi viết về mối quan tâm này để cộng đồng quốc tế chú ý.

Tôi không thể ngừng lại vì xét thấy thêm là lưu vực 3 sông Mã, sông Chu, và sông Lam của Việt Nam là vùng sẽ hứng chịu ô nhiễm nặng nề nhất Đông Nam Á. Việt Nam tuy nằm dưới vài chục mở từ Lào nhưng sẽ hứng chịu nguy hiểm nặng nề hơn Thái Lan, Lào, và Cam Bốt mặc dù những nước này nằm dưới hàng ngàn mỏ từ Miến Điện.Ba dòng sông Mã, sông Chu , và sông Lam tại miền Trung Việt Nam không được quốc tế chú ý nhiều vì về địa lý chỉ là mảnh ghép nhỏ trong bức tranh toàn cảnh về việc khai thác đất hiếm trên toàn khu vực Đông Nam Á. Trên thực tế cho đến nay tôi vẫn chưa tìm thấy một báo cáo nào về hàm lượng arsenic trong 3 dòng sông này của Việt Nam mặc dù một vụ chất độc bị rò rỉ từ các mỏ đất hiếm tại Houaphanh đã xảy ra từ tháng hai 2024 cho đến nay vẫn  không được quan tâm. 

Vì tìm hiểu thêm tôi đã giật mình khi nhận ra miền Trung Việt Nam có thể lại là vùng cần được quan tâm nhất hơn cả Mekong và Salween vì những yếu tố sau đây:

1. Myanmar hiện có khoảng 27 mỏ đất hiếm nằm ở thượng lưu sông Salween, tập trung chủ yếu tại điểm nóng Mong Pawk. Trong khi đó, theo bản đồ mới nhất của Trung tâm Stimson, Lào hiện có không ít, 21 mỏ đất hiếm nằm tại vùng thượng nguồn của các sông Mã , Chu, Lam. Do đó Việt Nam cần quan tâm về các dòng sông của mình không kém Thái Lan đã hết sức quan tâm về dòng sông của họ.


2. Tất cả 21 mỏ ở Lào đều sử dụng quy trình khai thác rất hiếm bằng phương pháp "ngâm chiết tại chỗ" (in-situ leaching) Trung Quốc sử dụng tại Myanmar và Lào, quy trình này được xem là quy trình độc hại nhất khai thác mỏ.


3. Tổng số lưu lượng của 3 dòng sông trên ở Việt Nam đạt khoảng 41 km³ mỗi năm, so với mức 210 km³ của sông Salween, với lưu lượng ít hơn sẽ làm hàm lượng arsenic trong các dòng sông Việt Nam  cao hơn sông Salween nhiều. Việt Nam do do cần phải quan tâm với các dòng sông của mình nhiều hơn Thái Lan đang quan tâm về dòng sông của họ.


4. Chiều dài 3 dòng sông của Việt Nam lại ngắn hơn sông Salween do đó arsenic với hàm lượng cao hơn sẽ chảy nhanh hơn xuống tiếp cận dân cư. Việt Nam lại có mật độ dân số cao hơn nhưng có ít thì giờ để đối phó với ô nhiễm từ Lào.


5. Arsenic là 1 độc tố tích lũy sinh học (bioaccumulative) thầm lặng, có mức độ an toàn tối đa trong nước rất thấp (0,01 kg/liter.) trong khi dân cư lưu vực trực tiếp sự dụng nước sông sinh hoạt và đánh bắt ngư sản để tiêu thụ và làm kế sinh nhai.

Báo cáo mới nhất  cho Thái Lan về sông Salween “Các chuyên gia khuyến cáo dân cư  không tiêu thụ Sinh vật thủy sinh trên sông Salween” vì ốc sên ở đó đã nhiễm độc arsenic trầm trọng từ những mỏ đất hiếm của Miến Điện. Các chuyên gia đã tổ chức diễn đàn và công bố kết quả xét nghiệm vào ngày 3 tháng 5 cho thấy ốc sên Salween bị ô nhiễm kim loại nặng ở mức cao gấp 10-20 lần so với giới hạn an toàn. Các xét nghiệm trước đó cũng đã phát hiện ô nhiễm asen trong nước sông vượt quá ngưỡng tiêu chuẩn.

Tôi không muốn làm người gieo rắc hoang mang, không muốn tai họa xảy ra, nhưng những yếu tố trên và khả năng tác động tích hợp của chúng sẽ có khả năng biến Bắc Trung Việt việc thành vùng hứng chịu ô nhiễm arsenic nặng nề nhất Đông Nam Á.

Giới Thiệu 7 cuốn sách Ngô Thế Vinh trên Việt Messenger _ Thư Viện Việt Nam

Mây Bão (1963), Bóng Đêm (1964), Gió Mùa (1965), Vòng Đai Xanh (1970), Mặt Trận Ở Sài Gòn (1996), Cửu Long Cạn Dòng Biển Đông Dậy Sóng (2000), Mekong Dòng Sông Nghẽn Mạch (2006)

https://vietmessenger.com/books/

https://vietmessenger.com/?search=ng%C3%B4%20th%E1%BA%BF%20vinh





Bóng Đêm
Ngô Thế Vinh
SÔNG MÃ xuất bản 1964Truyện Dài VH Miền Nam Trước 75



CHAPTERS 18 VIEWS 802

Bóng Đêm lẽ ra in trước Mây Bão, Gió Mùa sẽ là tập thứ ba của một thiên tiểu thuyết dài trong đó diễn biến thời gian và câu chuyện hoàn toàn bị xáo trộn, người đọc chỉ còn thấy sự nhầt trí của một khung cảnh và ý hướng người viềt.
Chú chết, về ngay.... Read more



Cửu Long Cạn Dòng Biển Đông Dậy Sóng
Ngô Thế Vinh
VĂN MỚI xuất bản 2009Phi Hư Cấu Sử Địa



CHAPTERS 26 VIEWS 5368

Con sông Mekong như mạch sống đã và đang ngày một gắn bó với tương lai vận mệnh của các quốc gia Đông Nam Á mà Việt Nam lại là quốc gia cuối nguồn. Đã qua rồi thời kỳ hoang dã của con sông dài 4200 cây số chảy qua lãnh thổ của bảy nước - kể cả Tây Tạng, mà ngót một nửa chiều dài là chảy trên lãnh thổ Trung Quốc. ... Read more



Gió Mùa
Ngô Thế Vinh
SÔNG MÃ xuất bản 1965Truyện Dài VH Miền Nam Trước 75

Bản Dịch tiếng Anh: Lĩnh Nam Chích Quái trên Rising Asia _ Eric Henry

 Anh Vinh thân quý,

Hy vọng cuộc sống của Anh đang trôi nổi một cách thật yên lặng và êm đềm.

Thư này là để cho Anh biết là bản dịch Lĩnh Nam Chích Quái của tôi bay giờ đã được xuất bản trên tạp chí Rising Asia: 

http://www.rajraf.org

Rất thân quý,

Bạn Anh Vinh

Dear Mr. Vinh,

I hope your life is flowing peacefully and gently.

I am writing to let you know that my translation of Lĩnh Nam Chích Quái has now been published in the journal Rising Asia:

http://www.rajraf.org

Warm regards,
Your friend, Eric Henry

https://vietecologypress.blogspot.com/search?q=Eric+Henry 

ISSN 2583-1038

PEER REVIEWED | MULTI-DISCIPLINARY | EASTERN FOCUS

PreviousNext

Latest Issue

VOLUME 6, ISSUE 2
(SUMMER) MAY TO AUGUST 2026

ISSUE INFORMATION

• Editorial Board & Journal Information

  Full Text PDF

• LETTER FROM THE EDITOR-IN-CHIEF
  HARISH C. MEHTA
  TALES OF PLUCK, MAGIC, AND DYNASTIES
  From Vietnam’s Prehistory To The 14th Century

  HARISH C. MEHTA
  Full Text PDF

• Support Rising Asia Foundation

  Full Text PDF

• Note on the Authors

  Full Text PDF

• Contents

  Full Text PDF

No Farewells To San Francisco _ Ngô Thế Vinh

 Flashback _ 51 Years Later 

 

For Nguyễn Trùng Khánh 

And then came what had been expected.  The day of returning to Vietnam had definitely arrived.  A few weeks ago several people had advised that I stay on.  They said that if I wanted they would even help me escape to Canada.  I had wavered ambivalently between two alternatives.  On the one hand stood the appeal of a new way of life, free and comfortable; on the other, lay the deep longing for my grey-haired mother, for the breeze rustling through a bamboo grove, and for the delicately pungent smell of a bowl of pho, beef noodle soup – an indescribable, tender emotion.  And above all, I was reminded of an utterance from the short dialogue between Doctor Rieux and Rambert in Camus' work The Plague: "There is no shame in preferring happiness, but there may be shame in choosing happiness for oneself alone.”

Ton Kan, The First-Lieutenant Marine M.D., an autobiography (Journal of Vietnamese Physicians in Canada, 1993), pp. 94-9

Seen against a misty background imprinted with the distant Golden Gate Bridge, tourist-packed and passengers spilling over its sides, the cable car announced itself with clinking sounds as it descended a steep hill.  That sight seemed to Phan the hallmark of San Francisco, a sight which had not changed from its image on the postcard sent many years earlier from this refined and beautiful city.  Fifteen years after mailing that postcard, Phan could not believe he had returned to this scenery.  It all felt unreal to him, the unreality having its origins in evoked images of a journey taken during that time long past. 

Cựu Kim Sơn Chưa Hề Giã Biệt

 Chương Trình Đọc Chuyện Chọn Lọc 

https://www.youtube.com/watch?v=7gMugv1WSCo

Ngô Thế Vinh♦ 1 bình luận ♦ 9.04.2015 

 

Gửi Nguyễn Trùng Khánh

Thế rồi, cái gì phải đến cũng đến. Ngày trở về Việt Nam đã tới. Mấy tuần trước đó có vài người khuyên tôi nên ở lại. Nếu tôi muốn họ sẽ giúp tôi trốn sang Canada. Tôi lưỡng lự mãi. Một bên là cám dỗ của một đời sống mới, tự do và đầy đủ tiện nghi. Một bên là nỗi nhớ nhung, mái tóc bạc của bà mẹ già, ngọn gió rì rào trong bụi tre ngà, một tô phở nóng, một cái gì rưng rức khó tả. Và nhất là cuộc đối thoại ngắn ngủi giữa bác sĩ Rieux và Rambert trong La Peste của Camus : “Il n’y a pas de honte à préférer le bonheur, mais il peut avoir de la honte à être heureux tout seul”. Tôn Kàn, Quan hai lang tây lính thủy đánh bộ. (tr.94-95 TSYS 1993)

 

“Tân binh” Ngô Thế Vinh – Trung tâm Huấn luyện Quang Trung (1969)

Tiếng leng keng của chiếc tàu điện đang đổ dốc với chật ních du khách đứng lan cả ra thành tàu, trên một nền xa mờ thấp thoáng chiếc cầu Golden Gate: cảnh ấy như biểu tượng của Cựu Kim Sơn không đổi thay từ bao năm trên tấm Postcard gửi đi từ thành phố thanh lịch mỹ miều này. Từ ngày hôm ấy, mười lăm năm sau, chẳng thể nghĩ rằng hơn một lần Phan trở lại nơi đây. Cảm giác như không hề có thật. 

Cứu nguy Nguồn Nước và Môi Sinh Đồng Bằng Sông Cửu Long

Dự Án Thuận Thiên: Xử Lý Nước Sông và Bổ Sung Nước Ngầm

Tác giả: Phạm Phan Long

20 Tháng Tư , 2026

Lời giới thiệu:

Sau nhiều  dự án lãng phí vì không đạt  được mục đích mà còn gây thiệt hại nặng nề cho Đồng Bằng Sông Cửu Long, từ dự án ngọt hóa bán đảo Cà Mau hoàn toàn thất bại, dự án cống đập Ba Lai gây rối loạn toàn bộ hệ sinh thái, dự án thoát lũ ra biển Tây cắt mất lũ tự nhiên, nguồn phù sa dinh dưỡng và gây ra sạt lở và sụt lún. Dự án cống đập Cái Lớn Cái Bé có hiệu quả ngăn mặn ngắn hạn, nhưng làm ngọt mặn xáo trộn không đồng bộ với nhu cầu của đồng bằng. Vì thế công trình lớn nào đưa ra bây giờ đều cần phải cân nhắc tránh rủi ro, nhất là những rủi ro có thể thấy trước phải tránh né ngay từ đầu, hay phải có biện pháp giảm thiểu tối đa.

Trước tình trạng thừa phèn, thừa ô nhiễm, thừa nước mặn và thừa các công trình thủy hại, nhưng lại thiếu nước sạch, thiếu phù sa, thiếu chất dinh dưỡng và nhất là thiếu ngân sách.

Nỗi Khổ của Nông Dân Miền Tây Ngày Nay

 Lúa rẻ hơn cà phê: 

Làm thì lỗ, không làm thì khổ

Nguyễn Văn Tuấn 

Photo: Báo Công Thương

Mỗi lần về quê, lòng tôi lại nặng trĩu một cảm giác xót xa khó tả. Lần này, câu chuyện vụ hè thu khiến tôi không khỏi băn khoăn.

Ngồi bên tách cà phê vỉa hè miệt quê, anh hàng xóm người Khmer thế hệ n, giọng vẫn còn chút lơ lớ đặc trưng, kể với tôi trong tâm trạng không vui:

“Năm nay làm lúa lỗ nặng, mày ơi. Nhưng không làm thì mấy ổng kêu lên ‘hỏi thăm’.”

Tôi ngạc nhiên hỏi “mấy ổng” là ai. Anh thở dài: “Là cán bộ xã chớ ai. Bà con thôi.”

Tại sao lỗ?

Lí do thì quá rõ ràng và phũ phàng. Chi phí đầu tư cho một vụ hè thu gần như bằng, thậm chí vượt cả tiền bán lúa.

Anh chỉ tay ra ruộng, tính toán từng khoản một cách thiệt thòi.

Tôi ghi lại những con số để tính toán. Nhưng anh khoát tay nói: “tao tính rồi, mỗi công tao lỗ chừng 500 ngàn.”