Vì sao không ai có trách nhiệm
với tác động môi trường tích lũy trên toàn khu vực?
Phạm Phan Long
Lời dẫn nhập: Khủng hoảng môi trường ở Đông Nam Á không đơn thuần là khủng hoảng do ô nhiễm, phá rừng, khai khoáng hay xây dựng đập thủy điện. Đó còn là một cuộc khủng hoảng về trách nhiệm giải trình: Những tổ chức đưa ra các quyết định phát triển thường hoạt động riêng rẽ ở từng quốc gia, trong khi không có tổ chức nào có chức năng và trách nhiệm quản lý những tác động tích lũy, xuyên biên giới trên toàn khu vực do chính các quyết định đó gây ra.
Đông Nam Á không thiếu các cơ chế bảo vệ môi trường. Điều còn thiếu là một cơ chế đủ thẩm quyền để kết nối các quyết định phát triển với những tác động môi trường tích lũy mà chúng tạo ra. Trong số các thể chế phát triển quốc tế, ASEAN là tổ chức khu vực duy nhất bao trùm hầu hết Đông Nam Á và có đủ phạm vi chính trị để đưa những vấn đề này lên cấp khu vực.
Khi ASEAN đã long trọng tuyên bố rằng quyền được sống trong một môi trường lành mạnh là một quyền của con người, thì bảo vệ môi trường cho toàn khu vực không còn chỉ là vấn đề thuộc chính sách phát triển của từng quốc gia; đó đã trở thành trách nhiệm chung không thể né tránh của toàn khu vực. ASEAN đang đứng trước một sứ mạng, đồng thời cũng là một cơ hội chưa từng có. Sau đây là bài tóm lược khảo sát hoạt động của các tổ chức phát triển và đề xuất thành lập ASEAN Transboundary Environmental Protection Mechanism (ATEPM) để đảm nhận trách nhiệm này. Bài viết đã được Asia Sentinel đăng tải bằng tiếng Anh.
Bài viết lập luận rằng, Đông Nam Á đang đứng trước một nghịch lý lớn: Trong nhiều thập niên, khu vực đã xây dựng một mạng lưới thể chế ngày càng mạnh để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cơ sở hạ tầng, thương mại và hội nhập, nhưng chưa xây dựng được một hệ thống tương xứng để quản trị những hệ quả môi trường do chính quá trình phát triển đó tạo ra.
Từ năm 1966 đến nay, ADB, ASEAN, hợp tác Mekong, GMS, MRC và LMC cùng với APEC, các cơ quan Liên Hợp Quốc, chính phủ và khu vực tư nhân đã giúp Đông Nam Á kết nối ngày càng sâu rộng. Đường sá, đường sắt, hành lang kinh tế, hệ thống năng lượng, khai khoáng, nông nghiệp và thương mại xuyên biên giới đã tạo ra tăng trưởng và cải thiện đời sống cho hàng triệu người.
Sông Mekong Luang Prabang, Laos. Nguồn: Wikimedia photo
Lời dẫn nhập: Khủng hoảng môi trường ở Đông Nam Á không đơn thuần là khủng hoảng do ô nhiễm, phá rừng, khai khoáng hay xây dựng đập thủy điện. Đó còn là một cuộc khủng hoảng về trách nhiệm giải trình: Những tổ chức đưa ra các quyết định phát triển thường hoạt động riêng rẽ ở từng quốc gia, trong khi không có tổ chức nào có chức năng và trách nhiệm quản lý những tác động tích lũy, xuyên biên giới trên toàn khu vực do chính các quyết định đó gây ra.
Đông Nam Á không thiếu các cơ chế bảo vệ môi trường. Điều còn thiếu là một cơ chế đủ thẩm quyền để kết nối các quyết định phát triển với những tác động môi trường tích lũy mà chúng tạo ra. Trong số các thể chế phát triển quốc tế, ASEAN là tổ chức khu vực duy nhất bao trùm hầu hết Đông Nam Á và có đủ phạm vi chính trị để đưa những vấn đề này lên cấp khu vực.
Khi ASEAN đã long trọng tuyên bố rằng quyền được sống trong một môi trường lành mạnh là một quyền của con người, thì bảo vệ môi trường cho toàn khu vực không còn chỉ là vấn đề thuộc chính sách phát triển của từng quốc gia; đó đã trở thành trách nhiệm chung không thể né tránh của toàn khu vực. ASEAN đang đứng trước một sứ mạng, đồng thời cũng là một cơ hội chưa từng có. Sau đây là bài tóm lược khảo sát hoạt động của các tổ chức phát triển và đề xuất thành lập ASEAN Transboundary Environmental Protection Mechanism (ATEPM) để đảm nhận trách nhiệm này. Bài viết đã được Asia Sentinel đăng tải bằng tiếng Anh.
***
Bài viết lập luận rằng, Đông Nam Á đang đứng trước một nghịch lý lớn: Trong nhiều thập niên, khu vực đã xây dựng một mạng lưới thể chế ngày càng mạnh để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cơ sở hạ tầng, thương mại và hội nhập, nhưng chưa xây dựng được một hệ thống tương xứng để quản trị những hệ quả môi trường do chính quá trình phát triển đó tạo ra.
Từ năm 1966 đến nay, ADB, ASEAN, hợp tác Mekong, GMS, MRC và LMC cùng với APEC, các cơ quan Liên Hợp Quốc, chính phủ và khu vực tư nhân đã giúp Đông Nam Á kết nối ngày càng sâu rộng. Đường sá, đường sắt, hành lang kinh tế, hệ thống năng lượng, khai khoáng, nông nghiệp và thương mại xuyên biên giới đã tạo ra tăng trưởng và cải thiện đời sống cho hàng triệu người.
