SỨ MẠNG ĐẠI HỌC
Viện Đại Học Cần Thơ _ Ngọn Hải Đăng Miền Tây
GS ĐỖ BÁ KHÊ
Ánh Nguyệt, nguyên là luật sư Toà Thượng Thẩm Sài Gòn. Sau 1975, Chị định cư tại Pháp, là phóng viên cho Đài RFI, trong suốt hơn hai thập niên làm việc cho RFI, có thể nói Chị là người có sự hiểu biết sâu rộng và mối quan tâm đặc biệt về con Sông Mekông và Đồng Bằng Sông Cửu Long, qua các bài nhận định và phỏng vấn các học giả và chuyên gia trong lưu vực, trong đó có thể kể "buổi trò chuyện" với GS Đỗ Bá Khê năm 2004, chỉ một năm trước khi ngày GS Khê qua đời. "Sứ Mạng Đại Học" - là một trong số những bài viết, "xưa và nay" mà GS Đỗ Bá Khê gửi cho PV Ánh Nguyệt trước buổi phỏng vấn để "tỏ tâm tư của thầy." Trong một tấm carte nhỏ gửi cho tôi, GS Đỗ Bá Khê viết: "Tôi vẫn tin ở tương lai của Đại Học Cần Thơ", và trong đó có cả một chi tiết rất riêng tư thú vị là "Bến Ninh Kiều* là do Anh Hai tôi hình thành khi làm Tỉnh Trưởng tại đó... Mong rồi ra, người viết sẽ tìm lại được phần thu âm buổi trò chuyện của GS Đỗ Bá Khê và phóng viên Ánh Nguyệt, để có thề đi cùng với bài viết này.
*
Trước cao trào cầu học của thanh niên Việt Nam và sự phát triển mạnh mẽ đại học hiện nay, tôi xin trình bày một vài ý kiến về đại học. Cũng trong một bầu không khí trang nghiêm đầy triển vọng như hôm nay nhưng tại một quốc gia khác, diễn giả có nhận xét rằng:
“Tại tất cả các quốc gia trên thế giới, cũ hoặc mới, mạnh hay yếu, độc tài hay dân chủ”, ngày nay trường đại học mọc lên để thỏa mãn nhu cầu đại học dường như là vô tận.
Một cường quốc như Hoa Kỳ có khả năng thâu nhận hơn 43% thanh niên trong tuổi đại học, trung bình mỗi tuần lễ có 1 đại học mọc lên, thế mà cũng không đáp ứng hết nhu cầu. Tại các nước đang mở mang, sự khao khát đại học lại càng khẩn yếu hơn. Như ở miền Nam Việt Nam này, từ một con số không, nay có 3 đại học công, 4 đại học tư, lại còn một số đại học khác đang trong thời kỳ phôi thai.
Nền đại học miền Nam chỉ khởi điểm từ năm 1946. Nếu kể từ năm 1946 tới nay, sĩ số đại học tăng 1.200%, cao đẳng kỹ thuật tăng 1.500%, nhưng ngưỡng cửa đại học cũng còn quá hẹp đối với làn sóng sinh viên cuộn trào từ trung học dâng lên. Đó là một trong những “nguy cơ giáo dục quốc tế”.
Vì áp lực từ dưới vọng lên nên biện pháp giản dị là mở thêm đại học để thỏa mãn nhu cầu hiếu học. Nhưng cũng như các nước đang vươn mình, nước ta vấp phải vào một trở ngại thứ hai, đó là sự khan hiếm tài lực và nhân lực tối thiểu để thành lập và điều hành một đại học.
Lợi tức quốc gia chưa đủ để thi hành giáo dục tiểu học cưỡng bách như Hiến định, cũng như quá thiếu thốn để mở mang trung học đến nỗi 2/3 học sinh phải ghi tên tại các tư thục, đừng nói chi đến đại học là một công trình rất đắt giá.
Tài chính eo hẹp có thể ít nguy cơ hơn là khuyết điểm nhân sự. Một số đại học tư đã giải quyết vấn đề tài chánh bằng cách thu học phí cao để thêm vào phần trợ cấp của chính phủ cùng các tài nguyên khác để trang trải chi phí điều hành. Nhưng nhân lực hiện nay là một vấn đề nan giải. Có giảng đường tiện nghi, có phòng thí nghiệm trang bị đầy đủ mà thiếu bộ óc điều khiển thì vô dụng! Bất đắc dĩ, một số giáo sư phải trở thành lưu động để giúp các đại học bạn.
Khi thành lập một đại học phải định rõ sứ mệnh của nó trong thực tế nào?
Sứ mệnh thông thường của đại học là truyền đạt và bồi đắp sự hiểu biết. Nói một cách khác, hai tác dụng cổ điển của đại học là giảng dạy để mở rộng kiến thức và khảo cứu để tìm hiểu Sự Thật.
