JAMES JOYCE _ Dubliners: Những kiếp sống mòn

TRỊNH Y THƯ 

dịch & giới thiệu

Tập truyện Dubliners là tập hợp mười lăm truyện ngắn của James Joyce, xuất bản lần đầu năm 1914. Hãy tưởng tượng một thành phố che phủ trong màn mưa và sự hối tiếc, nơi những giấc mơ đông lại thành nỗi thất vọng và cuộc sống vang vọng tiếng leng keng rỗng tuếch của biết bao tiềm năng chưa hoặc không được khai mở. Đó là thành phố Dublin, Ireland vào đầu thế kỷ XX, làm bối cảnh cho toàn bộ tập truyện, những câu chuyện miêu thuật cuộc sống thường ngày của cư dân thành phố và cho người đọc một bức chân dung sâu sắc và thường mang tính mỉa mai phê phán về xã hội, văn hóa và chính trị của thời đại đó. Mỗi câu chuyện là một cái nhìn thoáng qua về cuộc sống của những người dân Dublin bình thường, khắc họa những cuộc đấu tranh, mong muốn và khát vọng của họ, một bức tranh thu nhỏ nhưng phức tạp, ghi lại nỗi tuyệt vọng câm lặng và nỗi thất vọng âm ỉ của cuộc sống bị mắc kẹt trong một vòng xoay trì trệ, dường như không lối thoát.

Sự quan sát tinh tế và phong cách kể chuyện sống động của Joyce đã nắm bắt được những sắc thái của trải nghiệm con người, phản ánh các chủ đề như sự tê liệt, sự thức tỉnh và tính phức tạp trong các mối quan hệ của con người.

Những nhân vật trong các truyện đều có chung một định mệnh nghiệt ngã. Ông Kernan, một người đàn ông từng là người kiêu hãnh, bị dìm xuống bởi chứng nghiện rượu và sự khinh miệt của xã hội. Cô Eveline, một cô gái trẻ đứng chênh vênh trên bờ vực, dù trong lòng rất muốn trốn thoát khỏi cuộc sống giam hãm tù túng bởi bổn phận và truyền thống, nhưng không thoát ra được vì xích xiềng của các điều đó trì kéo cô lại. Little Chandler, một người đàn ông khao khát đam mê nghệ thuật, chỉ tìm thấy đống tro tàn nguội lạnh của một cuộc hôn nhân không tình yêu. Và rất nhiều các nhân vật khác điển hình như vậy trong tập sách. Mỗi nhân vật, được Joyce tinh tế tạo dựng, trở thành một hợp âm buồn thảm trong bản giao hưởng về sự vỡ mộng của thành phố Dublin.

Những câu chuyện dẫn dắt người đọc đi quanh co qua những con phố lát đá cuội và những quán rượu mịt mù khói thuốc, cho thấy sự kềm kẹp ngột ngạt của những ràng buộc xã hội, giáo điều tôn giáo và khó khăn kinh tế. Tham vọng cùng hoài bão của biết bao con người cứ thế héo mòn dần trong không khí ẩm ướt của sương mù và những trận mưa, thay vào đó là sự chấp nhận cái tầm thường một cách đầy cam chịu. Tiếng cười, khi xuất hiện, nhuốm màu sắc mỉa mai, che giấu sự bất mãn gặm nhấm âm ỉ bên dưới bề mặt.

Joyce không phủ lấp người đọc chúng ta bằng những màn bi kịch. Phong cách văn học đặc trưng và độc sáng của ông nằm ở những tình tiết tinh tế, những khát khao không nói ra nhưng lóe lên trong đôi mắt của nhân vật, sự im lặng đa nghĩa đầy ẩn ý nói lên nhiều điều. Ông phân tích những tương tác xã hội với độ chính xác của một bác sĩ phẫu thuật, phơi bày tính đạo đức giả và nông cạn nằm ẩn giấu dưới lớp vỏ bọc của những ứng xử giao tiếp lịch sự.

Dubliners không phải là một cuốn sách mang đến sự thoải mái êm ái hay những giải pháp ấm lòng cho người đọc. Nó là tấm gương phản chiếu một xã hội đang trong tình trạng trì trệ, buộc ta phải đối mặt với những hạn chế của cuộc sống và những lựa chọn mà ta đưa ra. Nó là bức chân dung hôn ám về khát vọng, sự thất vọng và nỗi đau cay đắng ngọt bùi của những kiếp sống vô vị, không trọn vẹn.

Người đọc có thể không tìm thấy câu trả lời dễ dàng cho những vấn nạn nhân sinh mà Joyce đưa ra trong tập truyện, nhưng trong bản giao hưởng đan kết những nỗi buồn của kiếp sống, người đọc vẫn có thể nghe thấy văng vẳng vài nốt nhạc xanh yếu ớt của hy vọng, một giai điệu thì thầm vươn lên len lỏi trong nỗi tuyệt vọng dày đặc của kiếp người.

Tập truyện này của Joyce được giới phê bình văn học đánh giá như là sự đổi mới trong văn học, với việc Joyce sử dụng các kỹ thuật hiện đại và phong cách tự sự đặc biệt mà sau này trở thành dấu ấn trong các tác phẩm văn học khác của ông. Xuyên qua việc khám phá những điều tầm thường lẫn phi thường trong cuộc sống của người dân Dublin, Joyce đưa ra một bình luận sâu sắc về thân phận con người. Với một văn phong gợi cảm và cái nhìn xuyên thấu tâm lý con người đã biến Dubliners trở thành một tác phẩm văn học kinh điển được ca ngợi và có sức sống trường tồn trong nền văn học Tây phương.

Đôi dòng tiểu sử James Joyce

James Joyce là một nhà văn được xem là tiên phong của chủ nghĩa Hiện đại. Những cách tân của ông trong phong cách tự sự, đặc biệt là kỹ thuật “dòng ý thức”, đã đưa ông trở thành một trong những tác giả tầm vóc đặc biệt, có ảnh hưởng lớn trong thế kỷ XX.

Sinh ngày 2 tháng 2 năm 1882 tại Rathgar, Dublin, là người con cả trong một gia đình Công giáo đông con và gặp nhiều khó khăn về tài chính. Ông theo học tại trường Clongowes Wood, trường Belvedere, và sau đó là Đại học Dublin (University College Dublin), nơi ông theo học chuyên ngành ngôn ngữ hiện đại.

Năm 1904, Joyce rời Ireland cùng vợ là Nora Barnacle, bắt đầu một cuộc sống lưu vong tự nguyện tại lục địa châu Âu. Ông đã sống tại Pola, Trieste, Zurich và Paris, chủ yếu tự nuôi sống bản thân bằng nghề dạy tiếng Anh. Trong những năm tháng này, ông đã sáng tác và xuất bản những tác phẩm định hình cho nền Văn học Hiện đại Tây phương.

Văn phong của Joyce định hình hình thức tự sự xuyên qua kỹ thuật độc thoại nội tâm, các cấu trúc biểu tượng và những thử nghiệm táo bạo về ngôn ngữ. Các tác phẩm chính của ông bao gồm:

· Dubliners (1914): Tập truyện ngắn khắc họa sự trì trệ, bế tắc trong đời sống tại Dublin.

· Portrait of the Artist as a Young Man (1916): Tiểu thuyết mang tính bán tự truyện, theo dấu quá trình trưởng thành và phát triển của nhân vật Stephen Dedalus.

· Ulysses (1922): Thiên sử thi Hiện đại mang tính đột phá của ông, tái hiện hành trình tương tự như trường thi Odyssey của Homer nhưng diễn ra chỉ trong vỏn vẹn một ngày tại Dublin.

· Finnegans Wake (1939): Tác phẩm mang tính thử nghiệm cao, là một câu chuyện kể về giấc mơ được thể hiện qua sự pha trộn của nhiều ngôn ngữ khác nhau.

Trong Thế Chiến thứ nhất, Joyce dành phần lớn thời gian sinh sống tại Zurich, sau đó chuyển đến Paris và sống tại đó cho đến năm 1940. Ông qua đời tại Zurich vào ngày 13 tháng 1 năm 1941 sau một ca phẫu thuật điều trị chứng loét dạ dày.

Joyce được tôn vinh là một trong những nhà văn quan trọng nhất của trường phái Hiện đại trong văn học, được ngưỡng mộ nhờ những kỹ thuật tự sự mang tính cách tân đột phá, cùng chiều sâu tâm lý và sự sáng tạo vô biên trong ngôn ngữ. Các tác phẩm của ông vẫn tiếp tục định hình nền văn học, lý luận phê bình và thực hành nghệ thuật trên phạm vi toàn cầu.

*

Dịch Dubliners

Tại sao dịch Dubliners? Câu trả lời là tại sao không? Một tác phẩm kinh điển được cả thế giới ngưỡng mộ và dịch, rất xứng đáng được đọc và dịch (thực ra, dịch là đọc một cách kỹ lưỡng hơn).

Tập truyện Dubliners có đặc tính là đằng sau những hành động, những tự sự miêu thuật bình thường, thậm chí tẻ nhạt, là tiềm năng diễn giải phong phú của câu chuyện, một câu chuyện luôn liên quan đến cuộc sống. Đối tượng của văn học ở đây luôn là con người. Một trong những dấu ấn của Joyce trong văn chương là không bao giờ để lộ một chủ ý rõ rệt nào mà luôn “mở” cho người đọc tùy nghi và tùy tiện diễn dịch hoặc phỏng đoán. (Một giai thoại không rõ có đúng không là: Có người hỏi tại sao ông viết cuốn tiểu thuyết Ulysses khó hiểu như vậy, để làm gì, thì ông trả lời, “Để các nhà phê bình biên khảo bận rộn đọc trong suốt 300 năm tới.”)

Dù dễ đọc hơn các tác phẩm sau này của Joyce, dịch Dubliners sang tiếng Việt, đối với tôi, vẫn là một thách thức lớn.

Thách thức lớn nhất trong việc dịch Dubliners sang một ngôn ngữ khác đến từ sự chính xác tuyệt đối của Joyce. Thêm nữa, các thành ngữ, phương ngữ, cú điệu, tham chiếu văn hóa, và nhất là cái “ý tại ngôn ngoại” của Joyce khó có thể chuyển tải một cách suôn sẻ sang bất kỳ hệ thống ngôn ngữ nào khác.

Tác phẩm chứa đựng rất nhiều thành ngữ, tục ngữ, phương ngữ, tiếng lóng của văn hóa và đời sống đặc thù dân tộc Ireland. Đối thoại của cư dân Dublin là tiếng Anh-Dublin đầu thế kỷ XX, đầy tiếng lóng, mang tính giai cấp. Các từ vựng Công giáo và Dân tộc chủ nghĩa cũng không thiếu. Sự cố ý cho nhân vật phát âm sai và dùng từ sai (thuật ngữ tiếng Anh là malapropisms, một thủ pháp văn học thường thấy trong văn học Tây phương cốt ám chỉ trình độ xã hội và văn hóa của nhân vật, chính Miguel de Cervantes, trong tác phẩm tiểu thuyết Don Quixote, cũng thường hay sử dụng thủ pháp này.)

Các dịch giả thường “sửa chữa” hoặc làm mượt mà những đặc điểm này, nhưng làm như vậy lại xóa bỏ kết cấu ngôn ngữ có chủ ý của Joyce. Vấn đề này được ghi nhận trong các nghiên cứu về các bản dịch tiếng Ba Lan, Pháp, Tây Ban Nha và Ý, nơi các dịch giả thường xuyên thay đổi hoặc “chuẩn hóa” ngôn ngữ của Joyce.

Đối với tiếng Việt, thách thức thậm chí còn gay gắt hơn, bởi thường ta không có cụm từ tương đương trực tiếp cho nhiều thành ngữ tiếng Anh-Ireland. Người dịch phải lựa chọn giữa sự khó hiểu theo nghĩa đen hoặc cách diễn đạt phù hợp với văn hóa.

Rồi đến các tham chiếu văn hóa và lịch sử trong tác phẩm. Dubliners chứa đầy các tham chiếu đến chủ nghĩa Dân tộc Ireland; các nghi lễ Công giáo; chính quyền thuộc địa Anh; địa lý Dublin; các nhân vật lịch sử-chính trị (Parnell, Sir John Gray, v.v.); các thể chế xã hội (trường học một-xu-mỗi-tuần)… Những tham chiếu này thường xa lạ với độc giả không phải người Ireland, và đôi khi người dịch phải thêm chú thích hoặc giải thích. Các học giả lưu ý rằng người dịch thường cung cấp thêm chú thích vì họ không thể kỳ vọng độc giả trong ngôn ngữ mình nắm vững tường tận các chi tiết này.

Đối với độc giả Việt Nam, khoảng cách văn hóa thậm chí còn lớn hơn.

Văn phong của Joyce qua sự lặp lại có chủ ý và cú pháp cũng là một thách thức lớn khác cho người dịch. Joyce sử dụng sự lặp lại như một thủ pháp văn học, phản ánh sự đơn điệu và tê liệt của cuộc sống ở Dublin. Tuy nhiên, các dịch giả thường loại bỏ hoặc giảm thiểu sự lặp lại, cho rằng nó vụng về hoặc thiếu tính văn chương. Đây là một mô hình được ghi nhận trong nhiều bản dịch tiếng Âu.

Văn xuôi tiếng Việt có xu hướng coi trọng sự ngắn gọn và trôi chảy, vì vậy việc giữ nguyên cú điệu lặp lại của Joyce có thể cảm thấy không tự nhiên. Tuy nhiên, việc loại bỏ lại làm suy yếu hiệu quả nghệ thuật của nội dung.

Joyce cũng ưa chuộng lối viết mà ta hay gọi là “ý tại ngôn ngoại”, một hình thức hiện thực chủ nghĩa được tinh giản hóa, mang tính khách quan gần như tuyệt đối. Giọng điệu này rất khó tái hiện bởi phong cách văn xuôi tiếng Việt thường thiên về việc thể hiện các tín hiệu cảm xúc một cách rõ ràng, trực diện hơn. Sự tiết chế của Joyce có thể khiến văn chương trở nên nhạt nhẽo hoặc mơ hồ nếu không được xử lý một cách khéo léo. Người dịch buộc phải kềm nén thôi thúc muốn “giải thích” những điều mà Joyce để ngỏ, bỏ lửng lơ.

Những khoảnh khắc giác ngộ (epiphanies) trong tác phẩm của Joyce thường rất thầm lặng, chúng là những nhận thức nội tâm nho nhỏ, không phải sự bừng ngộ mang kịch tính chấn động. (Điển hình là truyện The Dead/ Kẻ đã khuất). Do đó, người dịch cần phải duy trì tính mơ hồ cùng sự kiệm lời, và sự tĩnh lặng về mặt cảm xúc của những khoảnh khắc ấy. Việc dịch quá tải (over-translation) có nguy cơ khiến khoảnh khắc giác ngộ trở nên quá lộ liễu; ngược lại, việc dịch giản lược (under-translation) lại có nguy cơ khiến nó trở nên vô hình, tan biến.

Các học giả chỉ ra rằng đôi khi người dịch thường “sửa lại” những gì họ cho là lỗi lầm của Joyce – chẳng hạn như thủ pháp dùng sai từ (malapropisms), cấu trúc cú pháp lạ lùng, hay ngữ pháp mang tính khẩu ngữ – qua đó vô tình làm sai lệch chủ ý nghệ thuật trong nguyên tác. Sự cám dỗ này đặc biệt mạnh mẽ khi chuyển ngữ sang một ngôn ngữ như tiếng Việt, nơi mà các cấu trúc ngữ pháp có sự khác biệt căn bản, lối nói khẩu ngữ được mã hóa theo những cách hoàn toàn khác, và người dịch có thể cảm thấy áp lực phải tạo ra một văn phong “suôn sẻ”, thậm chí mềm mại, óng mượt.

Thế nhưng, những nét thô ráp, gai góc, khúc khuỷu trong văn phong của Joyce lại hoàn toàn là chủ ý của ông.

Một nghiên cứu đã nhấn mạnh rằng chỉ nắm vững tiếng Anh thôi là chưa đủ để dịch các tác phẩm của Joyce; người dịch còn phải là những học giả am hiểu sâu sắc về chính tác phẩm của ông cũng như bối cảnh sáng tác của chúng. Điều này đặc biệt đúng đối với tác phẩm Dubliners, nơi mà những chi tiết tầm thường vặt vãnh lại mang sức nặng biểu tượng to lớn, các tham chiếu lịch sử đóng vai trò vô cùng quan trọng, và kết cấu mặt bằng xã hội thành phố Dublin là yếu tố then chốt để giải mã ý nghĩa tác phẩm.

Đối với người dịch tiếng Việt, điều này đồng nghĩa với việc phải thực hiện những nghiên cứu sâu rộng về lịch sử Ireland, Công giáo, và đời sống tại Dublin vào đầu thế kỷ XX.

Các học giả nghiên cứu về những bản dịch sang các ngôn ngữ khác đều khẳng định rằng văn phong của Joyce có tính “kháng cự” rất mạnh đối với việc chuyển ngữ một cách suôn sẻ, và rằng người dịch buộc phải tìm được sự cân bằng hài hòa giữa tính trung thực với nguyên tác với khả năng tiếp cận về mặt văn hóa của ngôn ngữ dịch.

Để đương đầu và phần nào khắc phục những thách thức khó khăn nêu trên trong việc dịch tác phẩm Dubliners, tôi có một trợ tá đắc lực: Internet.

Internet là kho tài liệu phong phú gần như vô tận giúp tôi tra cứu những điều khúc mắc khó hiểu, hoặc không thể hiểu nổi trong văn bản nguyên tác. Thêm nữa, Dubliners đã có mặt trên trăm năm nay, được giới phê bình văn học đánh giá là tác phẩm kinh điển, nhờ thế, đã có không biết bao nhiêu giấy mực viết về nó. Vấn đề còn lại chỉ là thời gian, thời gian đọc và nghiền ngẫm. Quá trình “dịch” tác phẩm, đối với tôi, trở thành quá trình “học”, và quả thực, tôi đã học hỏi được rất nhiều trong lúc dịch.

Những điều “học” được, tôi cho vào các chú thích và phần “Phân tích và cảm nhận của người dịch” nằm sau mỗi truyện. Mặc dù đã cố hết sức mình, tôi biết chắc vẫn có những khiếm khuyết, sai sót đâu đó, chờ đợi bạn đọc bốn phương chỉ giáo cho bản dịch được hoàn chỉnh hơn.

*

Dịch Dubliners như là một hành động tôn vinh nhà văn Nam Cao của văn học Việt Nam

Trong lúc lần giở từng trang sách tác phẩm Dubliners của James Joyce, đến truyện ngắn A Little Cloud/ Một cụm mây nhỏ, tôi bỗng nhận thấy sự tương tự giữa nhân vật Little Chandler trong truyện với nhân vật Điền trong truyện ngắn Trăng sáng của nhà văn Nam Cao. Cũng như Little Chandler, Điền là một nhà văn có ước vọng và tham vọng nhiều trong văn chương. Anh muốn sống hết mình cho nghệ thuật, nhưng hoàn cảnh túng bấn, nghèo khó, thôi thúc của đời sống không cho phép giấc mơ của anh trở thành hiện thực. Từ đó, nhìn sâu rộng hơn, và một điều khá hiển nhiên là giữa Dubliners của Joyce và văn chương Nam Cao có những điểm tương đồng lạ lùng về đối tượng văn học.

Cũng như Joyce, sáng tác của Nam Cao đặt ra trước người đọc hàng loạt những vấn đề nhân sinh: những cảnh đời tù đọng, bế tắc, những bi kịch đau đớn, chua cay. Nam Cao phản ánh được cái thực tại bối cảnh ngột ngạt, tăm tối của xã hội Việt Nam thời tiền chiến. Từ truyện ngắn nổi tiếng đầu tay Chí Phèo cho đến tiểu thuyết Sống mòn, văn chương Nam Cao luôn lấy những chủ đề về cuộc sống cùng khổ của cả một tầng lớp con người, từ nông thôn ra thành thị, từ anh nông dân chất phác chân lấm tay bùn cho đến người thầy giáo trí thức tiểu tư sản nghèo ngoài thành phố. Trên nhiều bình diện, nó thể hiện một cách rõ nét thân phận con người trong xã hội mà thời nào cũng có thể xảy ra.

Giống như Joyce, Nam Cao cũng cho các nhân vật của mình chìm nổi, vật vã trong cuộc đấu tranh với hoàn cảnh. Họ không dửng dưng lạnh nhạt với sự đời, nhưng họ cũng là những con người thiếu hành động. Nhìn chung họ bị dồn vào thế bế tắc, không có hướng giải thoát. Họ vật vã, đau đớn trong những kiếp sống luôn bị dằn vặt, xói mòn. Suy nghĩ và hối hận nhưng họ không tìm ra cho chính mình phương hướng để hành động, và nếu có thì lại dễ hối hận với việc làm của mình.

Các nhân vật của Nam Cao cũng rất vất vả để chống lại tình trạng tha hóa với bản chất mình. Họ cũng bị lôi cuốn vào nhiều ham muốn tầm thường, nhiều tính toán nhỏ nhen. Chính trong bản thân họ cũng chất chứa biết bao mâu thuẫn.

Qua tiểu thuyết Sống mòn, Nam Cao phản ánh sâu sắc không khí ngột ngạt, tù túng, quẩn quanh do một sức mạnh tưởng như vô hình nhưng tác động lại rất cụ thể, sự hủy hoại thầm lặng làm cho con người mỏi mòn dần cho đến kiệt sức. Tất cả mỏi mòn, chết dần chết mòn.

Đó là lý do vì sao tôi chọn nhan đề tiếng Việt cho tập truyện Dubliners của Joyce là Những kiếp sống mòn.

Nó không phải sự nhái lại, mà là một hành động trân trọng tôn vinh nhà văn Nam Cao, một nhà văn có vị trí rất lớn, rất riêng trong văn học Việt Nam.

Trịnh Y Thư
(Cuối Hè, 2026)



_______________



Sách có bán trên BARNES & NOBLE

408 trang, bìa cứng, 5.5”x 8.5”, giá bán: US$30.00

Xin bấm vào đường dẫn sau:

Dubliners Nhung kiep song mon | Barnes & Noble®

Hoặc liên lạc với NXB qua địa chỉ email sau để mua sách 

có chữ ký của dịch giả:

vanhocpress@gmail.com

CHỈNH TRANG ĐÔ THỊ: PHÁT TRIỂN VÌ AI?

 

 Hirota Fushihara

11-10-2026

LỜI DẪN NHẬP: Bài viết “Chỉnh trang đô thị rốt cuộc là vì ai?” của Hirota Fushihara đặt ra một câu hỏi căn bản về triết lý phát triển: Đô thị hóa nhằm nâng cao phẩm chất cuộc sống của người dân hay gia tăng giá trị thương mại của đất đai? Tác giả có lý khi phê phán mô hình chỉnh trang dựa trên giải tỏa, di dời cư dân, làm mất sinh kế, tan rã cộng đồng và đứt gãy ký ức văn hóa. Những đại lộ thênh thang, cao ốc hiện đại chưa hẳn là biểu tượng của tiến bộ nếu người dân bản địa không còn chỗ đứng. Mô hình chỉnh trang đô thị dựa vào cộng đồng (Community-led Regeneration) là một hướng đi đáng khích lệ, cần có cơ chế pháp lý minh bạch, phân chia lợi ích công bằng và bảo vệ những cư dân yếu thế. Từ góc nhìn sinh thái, không thể nhân danh hiện đại hóa để xóa bỏ hành lang xanh, sông rạch và di sản đô thị. Một thành phố văn minh không chỉ được đánh giá bằng những gì mới xây dựng, chỉ còn là những toà nhà cao tầng, mà còn bằng những gì biết gìn giữ, và nhất là bằng hạnh phúc của người dân đang sống nơi ấy. VEP

* 

Tôi _ Hirota Fushihara đã soạn bài dưới đây để gửi cho một tòa báo chính thống của Việt Nam theo đề xuất của họ, nhưng cuối cùng không được đăng vì được cho là vấn đề này đang nhạy cảm. Nay tôi đành phải đăng trên facebook của tôi. 

Những ngày gần đây, theo dõi những tranh luận sôi nổi xoay quanh các đồ án quy hoạch phân khu ven sông hay những đại lộ hàng chục làn xe sắp sửa vươn qua các khu dân cư lâu đời tại Hà Nội hay TP.HCM, trong tôi lại dấy lên một nỗi trăn trở khôn nguôi. Đứng trước những bản phối cảnh 3D lung linh về một đô thị hiện đại với tháp cao tầng và đại lộ thênh thang, một câu hỏi cốt lõi vẫn luôn được nghĩ đến. Không biết chỉnh trang đô thị rốt cuộc là vì ai, và ai sẽ là người thực sự được thụ hưởng thành quả đó?

Một thực tế đáng buồn là trong suốt nhiều thập kỷ qua, mô hình cải tạo đô thị ở nước ta vẫn loay hoay trong một kịch bản quen thuộc và nặng tính hành chính: Doanh nghiệp đề xuất dự án, Nhà nước phê duyệt, ban hành quyết định thu hồi đất rồi ấn định một mức giá đền bù để di dời cư dân đi nơi khác. Nơi cư dân rời đi – những mảnh đất đắc địa ven sông hay nội đô – nhanh chóng mọc lên những đại dự án thương mại đắt đỏ. Còn những người dân vừa rời đi – những người đã cống hiến cả đời, gắn bó qua nhiều thế hệ để tạo nên bản sắc và nhịp sống của vùng đất đó – lại trở thành kẻ trắng tay về sinh kế, không đủ khả năng tài chính để mua lại dù chỉ một mét vuông căn hộ trên chính nơi mình từng sống.

Tư duy “di dời để làm mới” ấy đã và đang để lại những vết thương đô thị rất sâu. Đó là sự đứt gãy về sinh kế khi những người lao động nhỏ lẻ bị đẩy ra xa hàng chục kilômét – nơi thiếu vắng cả hạ tầng lẫn cơ hội việc làm. Đó là sự xé lẻ tình làng nghĩa xóm, làm đứt gãy các mạng lưới an sinh tự nhiên vốn được bồi đắp qua nhiều thập kỷ. Đau xót hơn, không ít khu đất bị giải tỏa vốn là đất được Nhà nước cấp chính thống cho cán bộ, chiến sĩ, công chức từ hàng chục năm trước. Việc buộc họ phải chịu cảnh di dời, thậm chí tái định cư đến lần thứ hai, không chỉ gây xáo trộn đời sống mà còn có thể làm tổn thương sâu sắc lòng tin của người dân vào sự ổn định về an cư. 

Chưa kể, việc đập bỏ hàng loạt công trình kiên cố trị giá hàng nghìn tỷ đồng để “làm lại từ đầu” là một sự lãng phí vô cùng to lớn tài sản tích lũy của xã hội. Chúng ta dường như đang đánh đổi cả hành lang xanh điều hòa khí hậu, bóp nghẹt môi trường sống và nguy cơ xóa sổ cả những làng cổ, làng nghề truyền thống ngàn năm vốn là “hồn cốt” không thể tái tạo bằng tiền của Thủ đô hay TP.HCM.

Nhưng đô thị hóa không nhất thiết phải là một cuộc lựa chọn nghiệt ngã giữa “phát triển” và “di dời”.

Nhìn ra thế giới, từ Nhật Bản đến các nước Châu Âu, triết lý “Chỉnh trang đô thị dựa vào cộng đồng” (Community-led Regeneration) đã chứng minh một hướng đi hoàn toàn khác. Ở đó, người dân không bị coi là “đối tượng cần giải tỏa”, mà là chủ thể trung tâm. Hơn thế nữa, nhìn ngay vào thực tiễn trong nước hiện nay, chúng ta đã bắt đầu thấy những tín hiệu tự phát rất văn minh. Tại một số khu vực ven sông ở TP.HCM, đã xuất hiện những tổ hợp cư dân tự quản chủ động ngồi lại với nhau. Họ tự lập bản thảo đề xuất hiến trích hơn 50% diện tích đất ở để làm công viên hành lang xanh và mở đường công cộng cho thành phố. Đổi lại, họ kiến nghị Nhà nước cho phép điều chỉnh tăng hệ số sử dụng đất trên phần quỹ đất còn lại để xây dựng tháp cao tầng.

Kết quả của bài toán cân đối đó kỳ diệu đến mức: Người dân vừa có nhà mới hiện đại tái định cư tại chỗ miễn phí, vừa có công viên xanh mặt tiền sông, Nhà nước không mất một đồng ngân sách giải phóng mặt bằng, còn doanh nghiệp tham gia đóng vai trò là nhà thầu thi công nhận thù lao hợp lý chứ không gom trọn đất đai.

Hành lang pháp lý cho mô hình tiến bộ này thực ra đã mở sẵn. Luật Đất đai năm 2024 đã chính thức thể chế hóa các cơ chế như góp quyền sử dụng đất, điều chỉnh lại đất đai, tự thỏa thuận và hợp tác đầu tư. Đây chính là “chìa khóa vàng” để người dân, doanh nghiệp và chính quyền bắt tay nhau cùng làm. 

Thay vì để người dân ôm đơn từ khiếu nại hay phản ứng bộc phát khi bị thu hồi đất, con đường văn minh nhất lúc này là chuyển từ thế bị động sang chủ động. Cư dân cần liên kết lại, thành lập các pháp nhân đại diện hoặc tổ tơp, hợp tác xã, phối hợp với đội ngũ kiến trúc sư, luật sư để lập nên các Đề án chỉnh trang đô thị đối ứng. Khi đó, người dân có thể danh chính ngôn thuận ngồi vào bàn đàm phán với chính quyền và doanh nghiệp trên thế chủ động.

Về phía chính quyền, đã đến lúc cần thay đổi tư duy quản trị: từ vai trò của người ra quyết định thu hồi hành chính sang vai trò bên trọng tài, hỗ trợ tư vấn pháp lý và phê duyệt quy hoạch cho các đề án do cộng đồng đề xuất. Đối với các doanh nghiệp, hãy học cách làm ăn văn minh bằng việc trở thành đối tác phát triển dự án thay vì tư duy gom đất thương mại thuần túy.

Một thành phố đáng sống không thể được đo đếm thuần túy bằng chiều cao của những tòa nhà chọc trời hay chiều rộng của những đại lộ vô cảm. Sự thịnh vượng bền vững của một đô thị phải được nâng đỡ bởi sự ổn định sinh kế, sự hài hòa lợi ích và lòng tin sâu sắc của nhân dân. Chỉnh trang đô thị, suy cho cùng, chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó làm cho cuộc sống của người dân địa phương tốt đẹp hơn, an cư hơn ngay trên mảnh đất mà họ đã coi là quê hương.

Hirota Fushihara

11-10-2026

Tác giả: Hirota Fushihara là người Nhật sống ở Việt Nam gần 20 năm. Ông từng học tiếng Việt tại khoa Tiếng Việt, trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (cũ) từ năm 1993–1995, sau đó ông học Đại học Luật Hà Nội.  Ông làm việc trong lĩnh vực tư vấn đầu tư, hoạt động như một chuyên gia pháp lý, tham gia đóng phim, làm phiên dịch Việt – Nhật, thành lập tổ chức phi lợi nhuận, hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi cho thực tập sinh, du học sinh Việt Nam.

Nguồn: https://baotiengdan.com/2026/10/12/chinh-trang-do-thi-rot-cuoc-la-vi-ai/

An Lộc Diary: War Seen from the Operating Table

  

Nguyễn Văn Tuấn

 

The war between nationalist and communist forces in Vietnam ended more than half a century ago, but its echoes still linger in the memory of Vietnamese people everywhere.

 

On 13 April 1972, North Vietnamese forces launched an assault on An Lộc, the provincial capital of Bình Long, barely 100 kilometres north of Saigon. Highway 13 was cut. An Lộc was encircled. Shelling was almost continuous. The battle dragged on for nearly three months, and by the end of it much of An Lộc had been reduced to rubble.

 

The following figures give some sense of the ferocity of the battle. According to a US study, around 78,000 artillery rounds fell on An Lộc over three months. The Republic of Vietnam forces defending the town suffered about 5,400 casualties, including roughly 2,300 killed or missing. North Vietnamese losses are harder to establish because no official figures were released, but US estimates put them at more than 10,000 killed and 15,000 wounded. Civilian deaths and injuries cannot be determined with any precision, but tens of thousands of people in Bình Long province were forced to flee their homes.

 

What those data cannot tell us are the human stories behind them. Inside that besieged town stood a small hospital. And in that hospital was a young surgeon named Nguyễn Văn Quý.

 

An Lộc Diary is his account of those brutal months.

 

There are many ways to tell the story of a war. A commander sees it through maps, defensive lines and the balance of forces. A soldier remembers patrols and operations, comrades who were killed, and the moments when he himself narrowly escaped death. A historian approaches it through documents and the decisions that shaped battles. For a military doctor, war appears differently: in shattered bodies, soldiers bleeding before him, and operations that sometimes have to be undertaken within minutes.

 

Nguyễn Văn Quý’s An Lộc Diary tells the story of war from that perspective.

 

The book was first published in California in 2002 and was reissued in 2026 by Việt Ecology Press and the Vietnam – Canada Medical Magazine. Across more than 400 pages, Nguyễn Văn Quý recounts his time as a surgeon at Bình Long Provincial Hospital, particularly the period in 1972 when An Lộc became one of the war’s fiercest battlefields. It is a wartime diary, a record of military medicine, and the story of a young doctor trying to preserve life in circumstances where danger was present at every moment.

 

The author himself makes clear what he hoped the book would preserve. At the beginning of the new edition, he dedicates it to “a generation of young people who lived through the war, many of whom never returned”. He describes the pages that follow as memories of “a fratricidal war”, left for generations to come.

 

It is this perspective that makes An Lộc Diary worth reading more than half a century after the events it records.

 

From medical school to the battlefield

 

Nguyễn Văn Quý graduated from the University of Saigon’s Faculty of Medicine in 1967. As the only son of a widowed mother, he was eligible for exemption from military service. He chose instead to serve. In 1968 he joined the 10th intake of conscripted medical officers. He later served with the 43rd Regiment of the 18th Infantry Division. There he saw battlefield casualties at first hand and came to feel that a doctor attached to a combat unit could do only so much. Much of the work consisted of first aid followed by evacuation. He therefore sought further training in surgery and was subsequently posted to Bình Long Provincial Hospital.

 

He arrived in Bình Long on 13 April 1971. Almost exactly a year later, the war reached the hospital itself. After Lộc Ninh fell in early April 1972, North Vietnamese forces continued their advance towards An Lộc, while Highway 13 south of the town was cut to prevent reinforcements from arriving by road. The fighting at An Lộc became one of the major battles of the 1972 offensive.

 

That military background is important for understanding the book, but Nguyễn Văn Quý rarely views the battle from a strategic height. His field of vision is more immediate. When an assault begins, what he sees is the wounded being carried in. When the shelling intensifies, his questions are practical and urgent: can the operation continue, how much medicine is left, how much water remains, and who must be treated first? In that sense, the hospital becomes another battlefield.

 

A hospital in a besieged town

 

What gives An Lộc Diary a distinctive place among accounts of the Vietnam War is the detail with which it records the practice of medicine under battlefield conditions.

 

Nguyễn Văn Quý writes about triage, anaesthesia, abdominal and chest wounds, fractures and infection. He also writes about the most basic things that a hospital in peacetime simply assumes will be there: electricity, water, sterile instruments, sutures, medicines, staff, and the ability to transfer patients to a higher level of care.

 

At An Lộc, none of these could be taken for granted. One detail that has stayed with me concerns sutures. When he ran out of the material needed to close abdominal wounds, Nguyễn Văn Quý took nylon cord from sandbags, sterilised it and used it on his patients. He describes the case of Captain Nghi, whose wound was closed with this nylon and subsequently healed without the infection Quý had feared. He used the same improvised material in three more cases before proper sutures arrived.

 

It is a small detail, perhaps, but it says a great deal about battlefield medicine. In a modern operating theatre, surgeons work within a system designed to control risk. At An Lộc, the doctor had to recreate that system from whatever was available, because there was often no alternative.

 

By the end of the battle, Nguyễn Văn Quý recorded that he had operated on 254 patients in what he described as “major surgery”. Six died at the scene; he had no way of following the outcomes of those who were evacuated elsewhere. He also acknowledged that proper clinical records became almost impossible to maintain once the shelling grew intense. On some days, the immediate aim was simply to finish the operation and then find shelter.

 

The 2026 edition adds an important qualification for anyone reading the book as a record of battlefield medicine. In the interview at the end of the volume, Nguyễn Văn Quý explains that the figure of 254 in fact referred to the total number of operations recorded, including both major and minor procedures. That clarification is worth retaining. It reminds us of the distance between an event and the memory of it more than half a century later, and of the need to distinguish between figures recorded under battlefield conditions and later interpretations of them.

 

Whatever terminology we use, however, the number still points to a reality that is difficult to imagine for anyone accustomed to peacetime medicine. Every operation involved a particular human being and a decision that had to be made with too little information, too little time and too few resources.

 

When the enemy becomes a patient

 

For me, the chapter entitled “The Prisoners of War” is one of the most important in the book. If I had to choose a single episode that best reveals Nguyễn Văn Quý as a person, this would be it.

 

Two wounded prisoners were brought to the hospital: a woman of about 23 with an abdominal wound, and a young man of about 21 with a fractured femur. Nguyễn Văn Quý operated on them both. He writes simply:

 

“I operated on both of them and cared for them just as I did for the civilian patients, making no distinction between friend and foe.”

 

After surgery, the two prisoners were handcuffed to their beds and guarded by security personnel. What is striking is how much space Nguyễn Văn Quý devotes to imagining the pain and numbness caused by the restraints. He recalls a patient from his student days whose arm had once been immobilised during an intravenous infusion, and from that memory tries to imagine the prisoners’ discomfort. Over the following days, he notices their guarded manner gradually soften as they realise that the doctors and nurses are treating them no differently from anyone else. Elsewhere he writes: “I will do everything within my ability to save them and to preserve their bodies intact.”

 

Both recovered and thanked him and his team for saving their lives. Of the young woman, he writes: “This was the first time I had heard her say ‘thank you’ since she had been admitted to the hospital. It was completely different from the suspicion and defensiveness she had shown at first.”

 

The episode leads him to a deeply humane observation. The other patients on the surgical ward knew that the woman was an enemy prisoner, yet he saw no particular hostility towards her. On the battlefield, he writes, the two sides might fire at one another; once a wounded person entered the hospital, however, “everyone was simply a patient”. They were Vietnamese, spoke the same language and shared the same customs. Most of those who were actually enduring the war, he believed, wanted only a peaceful life. For that reason, the doctors and nurses tried to heal whoever came before them, “making no distinction between our side and the enemy in medical care”. To me, this is where Nguyễn Văn Quý’s humanity is most clearly revealed. It is not presented as a lecture on medical ethics, but through the simple facts of what he did.

 

Courage in the presence of fear

 

Another feature of the book that struck me is that Nguyễn Văn Quý makes no attempt to fashion himself into a wartime hero. On the contrary, he describes running for a bunker when shells were falling, surviving by chance, and feeling fear when an explosion came too close. When asked whether he was afraid, his answer was brief: “Of course I was.”

 

Perhaps it is precisely this admission of fear that makes his courage easier to understand. Courage here does not mean being fearless. It means carrying on with one’s work while knowing that death may come at any moment.

 

He also has a sense of humour and an ability to laugh at himself. Early in his time with a combat unit, he recalls being naïve enough to spot a beautiful orchid in the forest and think that he would collect it on the way back. The soldier with him had to point out that they would almost certainly return by a different route. The diary is therefore not made up solely of wounds and casualties. There are meals, conversations with friends, jokes, thoughts of family, and brief moments of ordinary life that the war has not yet taken away. These details appear between scenes of injury and shelling and give the narrative a distinctly human rhythm.

 

Unselfconsciousness prose 

 

Nguyễn Văn Quý himself describes the writing as somewhat “disorganised”. Events in the present, he explains, often draw him back into earlier memories, from which he then returns to what is happening around him. He may describe an operation and then move to the problem of finding food; the sound of shellfire may remind him of someone he once knew; a wounded soldier may bring back a memory from his student days. Past and present constantly interweave in what he calls a “natural, unforced” flow of thought.

 

His prose is largely unpolished, rather like a soldier writing home with a notebook balanced on his pack. Some passages are long; conversations are sometimes reproduced almost in full; details that might seem unnecessary are allowed to remain. Yet the overall impression is of a man trying to record what he saw, rather than of a writer trying to impress his reader.

 

The circumstances in which the manuscript was written are also important. Nguyễn Văn Quý says that he began writing at An Lộc in 1972 because he did not know whether he would survive. He wanted his family to know what had happened to him if he were killed. As the fighting intensified, there were periods of two or three weeks when he could not write at all because he was too busy caring for the wounded. Only later did he type up the manuscript that his family had preserved.

 

Anyone using the diary as a historical source therefore needs to recognise its different layers of time. Some observations were written during the events of 1972; another layer was added when the book was prepared for publication in 2002; and the 2026 edition includes a new preface, introductory material and an interview looking back from a distance of more than half a century. Each layer has its own value, but they should be distinguished when the book is used as historical evidence.

 

Three ways of seeing war

 

Reading An Lộc Diary brought to mind two other wartime books: Phan Nhật Nam’s Mùa Hè Đỏ Lửa and Đặng Thùy Trâm’s diary.

 

Mùa Hè Đỏ Lửa is one of the best-known South Vietnamese works of battlefield reportage on the 1972 offensive. Phan Nhật Nam was both a soldier and a military writer. He wrote the book while the battlefields were still fresh, covering several major fronts of 1972, including An Lộc. In time, the title itself came almost to stand for that entire season of war.

 

Phan Nhật Nam’s prose is fierce and vivid, carrying the rhythm of battle: military units, engagements, death and the devastation of whole landscapes. His An Lộc is a battlefield in which life and death unfold on a scale that seems almost beyond comprehension. Nguyễn Văn Quý views the same An Lộc from much closer range. He does not look through operational maps or troop formations, but through the wounded bodies being carried into his hospital. If Mùa Hè Đỏ Lửa shows us An Lộc from the battlefield, An Lộc Diary shows us the battlefield from the operating table. The two books therefore complement one another naturally.

 

Đặng Thùy Trâm and Nguyễn Văn Quý were of roughly the same generation and both were doctors, but they served on opposite sides of the war. Trâm graduated from Hanoi Medical University in 1966, went to Quảng Ngãi and ran the Đức Phổ clinic until her death in 1970. Her diary records emergency care, shortages and the deaths of comrades, but it also dwells on emotion, ideals, loneliness and the reflections of a young woman. Nguyễn Văn Quý is less lyrical. He writes more about wounds, operations, sutures, medicines, casualty evacuation and the very practical problems of a hospital under siege.

 

Yet the two doctors meet at one essential point: when someone is wounded, the doctor’s duty is to save a life. For Nguyễn Văn Quý, that principle was tested most sharply when the patient was an enemy soldier. He operated on and cared for such patients “without distinction between friend and foe”, later observing that once they entered the hospital, “everyone was simply a patient”. The two doctors stood on opposite sides of the war, but medicine brought them to the same place: the protection of life while all around them war was destroying it.

 

At this point I cannot help thinking of a painful irony that occurred only three years later. Some memoirs and historical studies report that, after Cộng Hòa General Hospital in Saigon was taken over on 30 April 1975, wounded Republic of Vietnam servicemen who were forced out, including some who were seriously injured. Official accounts published in Vietnam describe the takeover differently, emphasising the provision and organisation of medicines and food for the wounded and sick. The divergence between these accounts points to a larger problem in the memory of war: people on opposite sides can carry profoundly different memories of the same event.

 

That is why Nguyễn Văn Quý’s phrase, “everyone was simply a patient”, deserves particular reflection. In war, people may call one another the enemy. In a hospital, however, the person suffering in front of a doctor should have only one name: patient.

 

More than half a century on

 

The Battle of An Lộc receded into history more than half a century ago, and the war itself has long since ended. Yet war has a life beyond the sound of gunfire. It survives in the memories of those who lived through it, in families who lost people they loved, in the stories that are told, and in those that were never allowed to be told.

 

For more than half a century, the history of the war in Vietnam has largely been told from the perspective of the site that prevailed. That may be understandable politically, but it has left a historical gap. Millions of Vietnamese lived in the Republic of Vietnam. They went to school, worked, fell in love, married, served in the armed forces, were wounded, died and suffered loss during the war. They, too, are part of Vietnam’s history. If their voices are absent, the picture passed on to later generations cannot be complete.

 

In that sense, An Lộc Diary is an important testimony. It is not the “final truth” about the Battle of An Lộc; no personal diary could ever be that. Nguyễn Văn Quý wrote as a military doctor of the Republic of Vietnam, with the beliefs, limitations and emotions of someone who was there. That is precisely why the book matters as a witness account. To come closer to the truth, we need to place many different pieces of the past alongside one another.

 

Reading an account from the other side does not mean that we must agree with everything its author believed or wrote. It asks only that we acknowledge something that ought to be simple: those on the other side also lived, suffered, loved, lost people dear to them, and had the right to tell their own story.

 

That is why I believe An Lộc Diary deserves a place on the bookshelf of every Vietnamese family. On that shelf there may also be Đặng Thùy Trâm’s diary, Mùa Hè Đỏ Lửa, and books written from other sides of the war. They should be there not so that our children continue the conflicts of their forebears, but so that they understand that Vietnam’s history is larger than any single official narrative.

 

Nguyễn Văn Quý opens the book by dedicating it to “a generation of young people who lived through the war, many of whom never returned”, and by leaving behind memories of “a fratricidal war” for generations to come. More than half a century later, I think that is also the best way to read this book.

 

The guns of An Lộc fell silent long ago. Those who once bore arms on both sides are themselves gradually passing from the scene. What remains is memory. But memory can become history only when different voices are allowed to be heard. An Lộc Diary is one such voice, and that is why this book deserves to be read, preserved and passed from one generation to the next.

 

 

 

Nguyễn Văn Tuấn (*)

Sydney, September 2026

 

 

^___________

 

(*) The author, Nguyễn Văn Tuấn, is Distinguished Professor of Predictive Medicine at the University of Technology Sydney (UTS) and Professor at the Faculty of Medicine of the University of New South Wales, Australia. He is a Fellow of the Australian Academy of Health and Medical Sciences, of the Royal Society of New South Wales, and of the American Society for Bone and Mineral Research. A former ‘boat people’, he reached Thailand in early 1981 and was resettled in Australia in early 1982. He has made important contributions to osteoporosis prevention and medical research globally. In 2022, he was conferred the Order of Australia by Queen Elizabeth II. He is the author of the memoir Kangaroo Dreams(Quill Hawk, 2025), which recounts his 45-year journey of resettlement and life abroad.

 

 

IN LIEU OF AN EPILOGUE

An Interview with Dr. Nguyễn Văn Quý

21 Questions from Dr. Ngô Thế Vinh

 

The republication of Dr. Nguyễn Văn Quý’s An Lộc Diary in 2026, twenty-four years after its first appearance in 2002, opens the way to a broader undertaking: an English-language edition intended for submission to a university press.

This interview is a preparatory step in developing the master plan for that edition.

Proposed Title

AN LỘC DIARY / NHẬT KÝ AN LỘC

A South Vietnamese Military Physician’s Eyewitness Account of the 1972 Siege

Author: Dr. Nguyễn Văn Quý
Editor: Dr. Ngô Thế Vinh
Translator: To be selected
Historical Introduction: To be commissioned

Proposed format: An annotated scholarly English-language edition

Fields: Vietnam War Studies; Southeast Asian Studies; Military Medicine; Medical Humanities; War and Society; Memoir and Primary Sources

Dr. Nguyễn Văn Quý and his wife, Quách Thị Minh, who transcribed the interview. [Family photograph, September 2026]

VISION AND PURPOSE

The project extends beyond translating An Lộc Diary into English. Its broader aim is to present Nguyễn Văn Quý’s wartime diary as a carefully documented primary source and bring this Vietnamese eyewitness account into international scholarship on the Vietnam War.

The following interview presents Dr. Nguyễn Văn Quý’s recollections in his own voice, with the English text edited for clarity and fluency.

Dr. Ngô Thế Vinh
September 2026

 

THE INTERVIEW PROJECT

In preparation for an annotated English-language edition of An Lộc Diary

Interviewer: Dr. Ngô Thế Vinh

Purpose: To gather oral testimony, clarify the historical record, trace the provenance and custody of the manuscript, and document medical conditions during the siege.

THE INTERVIEW

I. THE MANUSCRIPT AND THE HISTORICAL RECORD

Questions 1–8

1. When and where did you begin keeping the diary, and why? At the outset, did you intend it primarily as a record for your family, or did you already think of it as a historical document?

From the first days of the battle, I sensed that it would be a major engagement. I decided to record what was happening so that, if I did not survive to return home, my family would know what I had experienced and what I had done.

2. What was the physical form of the original 1972 manuscript? Was it written in a notebook or on loose sheets? What kind of pen did you use, and where did you usually write? Was the manuscript ever damaged?

I wrote in an ordinary school notebook with a Bic ballpoint pen, usually at night beneath my bed in the sleeping quarters, where I took shelter from the shelling. Fortunately, my room did not sustain a direct hit during that early period. Whenever I had to move, I took the notebook with me.

You might say that, because the shells somehow “spared” me, the manuscript survived intact as well.

3. Does the original handwritten manuscript from 1972 still exist? Who has custody of it? What is the earliest surviving copy that could serve as the base text?

After leaving An Lộc and returning to Saigon, I typed the entire diary, revising it as needed to make it easier to follow. The handwritten version consisted largely of hurried notes and hastily scribbled observations, often in incomplete sentences. Once I had finished typing it, I no longer felt a need to keep the handwritten draft.

When I escaped Vietnam by boat in 1979, I left with virtually nothing. Fortunately, when my younger sister came to the United States through family reunification in 1991, she brought the typed manuscript and the photographic slides with her.

4. Could you trace the journey of the manuscript and photographs through 1975, your departure from Vietnam in 1979, and their eventual return to you?

After the events of 1975, and even after I escaped Vietnam by boat in 1979, the typed manuscript and the photographic slides remained at our family home in Vietnam, in the care of my mother and younger sister.

In 1991, when my sister came to California through family sponsorship, she returned them to me.

5. To what extent were names, dates, personal reflections, or political observations revised, added, or removed when the diary was published in California in 2002?

In 1972, I recorded what I saw as events unfolded, along with the personal memories and thoughts that came to me. I wrote naturally, without trying to impose a particular form.

Years later, when Microsoft Word became available, I retyped the text. I reorganized some passages, removed repetitions, and added details where readers might need clarification.

The Preface and Introduction include passages about events before I went to An Lộc and about my later return to the battlefield. The final chapter, describing my leave and eventual departure from Bình Long, is also memoir. These passages were written later on a computer; they were not part of the original 1972 diary.

6. What editorial role did Văn Nghệ Publishing House and Từ Mẫn Võ Thắng Tiết play in the 2002 edition? Do any editorial papers or revised manuscripts from that process survive?

When I submitted the manuscript to Văn Nghệ Publishing House, the only change I requested, on Dr. Ngô Thế Vinh’s suggestion, was to retitle it An Lộc Diary: 86 Days of a Surgeon at the Front rather than Bình Long Provincial Hospital.

Dr. Vinh had introduced me to the publisher, whom I trusted. I was also extremely busy with my medical practice and did not subsequently review the manuscript to see whether it had been edited or altered.

It was only when I received the printed books in preparation for the book launch that I discovered my name had been changed from “Quý” to “Quí.” When I objected, Mr. Võ Thắng Tiết explained that the writer Nguyễn Hiến Lê had always followed that orthographic convention. The books had already been printed, so there was nothing I could do about it. Only recently, when the digital text was retyped, was my name restored to “Quý.”

I do not remember whether the publisher returned the manuscript. I kept a copy, but several years after publication it was either misplaced or discarded. It never occurred to me that anyone might one day want to examine these materials.

7. You have written that at times the fighting became so intense that you were unable to write for two or three weeks. Approximately when did those gaps occur?

In the Preface, “About This Diary,” I wrote:

“During the first days of the battle, I still had some time to write. Later, as the fighting grew more intense and dangerous, with life and death uncertain from one moment to the next, the hospital itself came to lie immediately beside the front line. Moreover, I was so occupied with caring for the wounded that I could no longer write every day. At times there were interruptions of two or three weeks.”

Looking back, however, I think the reference to interruptions of “two or three weeks” was probably not entirely accurate.

Happy days always seem to pass quickly. In the earthly hell of An Lộc, each day seemed much longer than twenty-four hours as we waited for “a light at the end of the tunnel.” A few days without writing could feel like an entire week.

There were practical reasons for the interruptions. We were overwhelmed by the number of wounded and the succession of operations. Eventually, shelling damaged the hospital so badly that we had to move the operating room into the underground command bunker.

There was also a psychological reason. At times, exhausted and tense, with life and death so close together, I simply could not find the presence of mind to write.

8. After such interruptions, how did you reconstruct the sequence of events? Did you rely on memory, brief notes, calendars, hospital records, or other sources?

I relied mainly on brief notes made at the time, supplemented by memory.

The surgical procedures were documented separately. A sergeant kept a daily register recording each patient’s name and military rank.

II. MEDICINE AT BÌNH LONG PROVINCIAL HOSPITAL

Questions 9–14

9. What was the capacity of Bình Long Provincial Hospital before the battle: number of beds, physicians, anesthesia equipment, X-ray facilities, medications, and blood supply?

Bình Long Provincial Hospital had approximately 103 beds, but only three physicians providing care. Lê Hữu Chí, a medical school classmate, was responsible for internal medicine. Nguyễn Phúc handled obstetrics and gynecology while also serving as chief of the Provincial Health Service. I was responsible for surgery.

An American military physician, Dr. David Risch of MILPHAP Team 10, also worked with me in surgery. He happened to be on leave when the battle began.

When the electricity failed, equipment such as the X-ray machine became useless. The nurses had to administer anesthesia manually, without mechanical assistance. Supplies of essential medications, including penicillin and painkillers, were barely adequate.

When we urgently needed blood, we called for volunteers to donate on the spot.

10. How did the hospital change once An Lộc was under siege? At the peak, how many wounded were arriving, where were patients placed, and what were conditions like under continuous shelling?

I can no longer remember the highest number of wounded we received in a single day.

Once every bed was occupied and the hospital was overwhelmed, wounded soldiers, other patients, and civilians had to lie wherever we could find space, including in the corridors.

The shelling was relentless. Although the operating room never took a direct hit, nearby explosions sometimes sent dust and plaster raining from the ceiling in the middle of an operation.

11. What is the source of the figure of 254 “major surgical operations,” and how was “major surgery” defined under battlefield conditions at the time?

The figure of 254 actually represents the total number of surgical procedures recorded during that period, encompassing both major and minor operations. It should not be interpreted as 254 major surgical procedures, as the wording in the published text might suggest.

Under the battlefield conditions prevailing at the time, “major surgery” generally referred to complex surgical interventions, often requiring general anesthesia, such as thoracic or abdominal surgery, extensive debridement of severe wounds, or limb amputation.

Regarding the figure of 254 mentioned in the chapter “My First Leave of Absence,” I wish to clarify several important points.

I acknowledge the inevitable limitations of recordkeeping under wartime conditions, as well as an inadvertent transcription error introduced when the original manuscript was retyped. The word “major” was mistakenly added before “surgical procedures.”

I believe this correction is essential to prevent any misunderstanding that I had exaggerated the number of major operations in an attempt to magnify our professional accomplishments.

The figure of 254 refers to the total number of surgical procedures performed, including both major and minor operations. More than half a century later, I can no longer recall precisely how many procedures belonged to each category.

It is also possible that some minor surgical procedures performed by Dr. Lê Hữu Chí were included in this total. Unfortunately, the detailed surgical records have not survived, making it impossible to establish an accurate breakdown by type of procedure or by individual surgeon.

I hope this clarification will help preserve the historical accuracy and integrity of the medical record of the 1972 Siege of An Lộc.

12. Can the 254 operations be classified by type, such as abdominal, thoracic, extremity, or burn injuries? And after more than half a century, which case remains most vivid in your memory?

More than half a century has passed. I can no longer recall the precise numbers or categories of injuries—how many involved the abdomen, chest, head, or blood vessels, or how many were caused by shell fragments rather than bullets.

What I remember most vividly are the difficult operations in which we had to improvise to treat complex injuries, in an operating room that lacked almost everything, from adequate lighting to proper sterilization facilities.

The operation I remember most clearly was the first time I repaired a brachial artery in a young soldier.

I will never forget the pleading look in his eyes. With tears welling, he begged me:

“Doctor, please, please try to save my arm. Don’t cut it off... If you amputate my arm, I think I’ll die. I have six little children waiting for me at home...”

By then, there seemed to be little hope. Well over six hours had passed since the injury.

Fortunately, the operation succeeded.

Saving a life through abdominal surgery was deeply meaningful to me. Yet there was a different kind of joy in repairing an artery and saving a patient’s limb.

I could see the result before my eyes: a hand that had been pale, shriveled, and cold gradually turned pink and warm on the operating table.

That feeling was extraordinary.

13. How did you triage patients, and what were the most difficult medical and ethical decisions you had to make?

When personnel, blood, and oxygen were nearly exhausted, and operating time was limited, deciding whom to treat first became an agonizing matter of life and death.

At times, on that narrow boundary between survival and death, no textbook or established protocol could tell us what to do. We had to rely on clinical judgment and sometimes intuition.

14. You also treated wounded soldiers from the opposing side. How did medical ethics and the Hippocratic tradition shape your response?

Our principle was medical neutrality. Faced with a wounded person whose life was at risk, we saw only a patient. The distinction between friend and enemy ceased to matter.

When a wounded soldier from the opposing side lay before us, our duty was to honor the Hippocratic tradition and save a human life.

III. CONTEXT, HUMAN EXPERIENCE, AND LEGACY

Questions 15–21

15. What sources of military information were available to you at the time: radio broadcasts, American advisers, patients, or others? How did what you knew then compare with what you learned afterward?

Once the hospital was isolated, I knew very little about the wider military situation.

We could listen to the BBC, but the 1972 Easter Offensive, known to us as Mùa Hè Đỏ Lửa, was unfolding on several major fronts across the country. Reports specifically about An Lộc were therefore limited.

16. Is there one moment or fragment of memory when you believed An Lộc might fall? What was your greatest fear?

My greatest fear was not death in itself.

It was the helplessness of watching our medical resources run out, knowing I might soon be unable to save the wounded.

I also feared being wounded myself, with no one able to treat me, because I was the hospital’s only surgeon.

17. What did your medical education in Saigon prepare you for, and what could it not possibly have prepared you for, in battlefield medicine?

No medical school or textbook could have prepared us for the brutal reality of war on that scale.

The Saigon Faculty of Medicine gave us a foundation in medical knowledge, but it could not fully prepare us for battlefield medicine at its most extreme. Ordinary first aid might mean little more than dressing a wound and evacuating the casualty—tasks a medic or nurse could perform.

The practical surgical skills and battlefield experience that prepared me came from a year of specialized training in field surgery at Cộng Hòa General Hospital.

18. Looking back, whom would you wish to acknowledge among the largely unseen people who kept the hospital functioning: nurses, stretcher-bearers, blood donors, clergy, and others?

The nurses, orderlies, anesthesia assistants, stretcher-bearers, and those who quietly cleaned the hospital, searched for water, found candles, or helped bury the dead.

They kept the hospital’s “heartbeat” going, though their names never appeared in military situation reports.

19. Regarding the photographic record and slides: who took the photographs, under what circumstances, and what original materials or related documentation still survive for a future archive?

All the documentary photographs in the diary were taken with my personal Canon camera on color transparency film. I took them all myself, except those in which I appear.

When I returned from An Lộc to Saigon in 1972, I had two rolls of slide film from the battlefield. Because I did not trust the quality of color-slide processing available in Saigon at the time, I asked my younger sister, who was working as an accountant for the U.S. Defense Attaché Office, to send the two rolls through the PX system to Hawaii for processing.

In 2002, while preparing the book for publication, I chose the clearest slides, removed duplicates, and had the selected images printed on glossy photographic paper. They were then reproduced on a color photocopier, with space beneath each image for typed captions.

The photographic prints and color photocopies are still preserved.

I no longer remember where the trays of original slides were stored.

20. You have mentioned several inaccuracies in the June 26, 1972 issue of TIME. What, specifically, did the article get wrong?

TIME wrote that “An Lộc had been virtually surrounded since the North Vietnamese offensive began on March 30.”

In fact, March 30, 1972 marked the official opening of the 1972 offensive across Vietnam. It was only after Lộc Ninh fell on April 7 that North Vietnamese forces began sustained heavy shelling, followed by infantry and armored attacks culminating in the first major assault and encirclement of the town on April 13.

The 1,000 deaths reported by TIME were a provisional estimate made under battlefield conditions. In my recollection, the number of civilians killed by shelling and combat in the An Lộc area over the entire campaign was considerably higher, in addition to the many wounded.

By the time the TIME reporters entered An Lộc, we had moved our field operating room into the underground bunker at command headquarters. The operating room they saw was therefore relatively protected.

They had not witnessed the preceding weeks of relentless shelling: the loss of electricity and water, the wounded and the dead everywhere, and the destruction of wards and operating facilities until they could no longer function.

21. If you could address readers of the future, particularly young readers in 2030, what would you want to tell them? If you were given one final page to add to the diary, what would you write?

Only after witnessing war firsthand did I understand the full extent of its destructive power.

War destroys more than buildings and streets. Its cruelest toll is the loss of childhoods, aspirations, and so many young lives. As weapons become more advanced, the scale of that loss grows.

That is why I believe peace must never be taken for granted. It requires our continuing care, understanding, and compassion.

Whatever differences you may have in outlook, language, or belief, do not be too quick to make enemies of one another. When disagreements arise, much can change if we sit down and listen before passing judgment. Do not let inflammatory words or prejudice close your heart.

Peace may seem immense and abstract, but I believe it begins in everyday life: consideration for others, restraint and civility in speech, a hand extended to someone vulnerable.

Together, those small acts of kindness can make the world less divided.

Those of you who are young in 2030 will hold the future in your hands. I hope you will use knowledge and technology to bring people closer together, and have the courage to defend life and human decency.

My generation has already borne the suffering of war.

I can only hope that it ends with us.

May those who come after us live in peace and freedom, with kindness toward one another.

 

 

Dr. Nguyễn Văn Quý
Transcribed by Quách Thị Minh
Diamond Bar, California
September 2026