[Ming Loyalists in Southeast Asia Claudine Salmon]
Nguyễn Duy Chính dịch
Khi tìm hiểu về những làn sóng di cư xuống vùng Đông Nam Á, chúng ta thường tập trung vào những người được gọi là Minh hương đi thuyền xuống phía nam định cư ở rải rác nhiều khu vực mà chủ yếu là Hội An ở miền trung và Biên Hoà, Mỹ Tho ở phía nam. Ngay trong biên khảo khá công phu của Claudine Salmon, tác giả cũng chỉ hạn chế vào một số khu vực mà người di cư đến nguyên thuỷ là những người dân Trung Hoa chạy trốn không muốn sống dưới sự cai trị của người Mãn Châu nên đã dùng thuyền chạy xuống phía nam, một số sang nước ta, một số khác kết hợp thành những cộng đồng ở Batavia, Malacca, Banteng, Hà Tiên …
Thực ra, việc những người Trung Hoa di cư ra bên ngoài có rất nhiều nguyên nhân – sau khi cái khởi nguyên là yếu tố chính trị thì tiếp theo lại có những lý do khác phức tạp hơn nhiều. Họ xuống phía nam khi mà vùng đất rộng lớn này vẫn trong hoàn cảnh sứ quân cát cứ, mỗi lãnh chúa làm chủ một phương khiến cho tình hình có những sức bật mới, đóng góp không nhỏ và việc tạo ra những nhân vật lịch sử mà vai trò của cộng đồng di cư sách vở không mấy khi đề cập đến. Việc tường thuật lịch sử như một dòng sông có sẵn thực ra chưa hẳn như vậy. Những dòng nước tuỳ theo địa hình mà biến chuyển và trên con đường của nó lại được tiếp sức bởi những dòng suối, những trận mưa nhưng ít khi được ghi nhận.
Đầu thế kỷ XVIII, Mạc Cửu khai khẩn trấn Hà Tiên đồng thời người nước ta cũng vào vùng Đồng Nai khai khẩn. Tuy trên danh nghĩa, họ Mạc thần phục nước ta nhưng vẫn sinh hoạt như một tiểu quốc tự trị. Họ cũng liên lạc với nhà Thanh qua các văn thư của Tông Đức Hầu Mạc Sĩ Lân (tức Mạc Thiên Tứ) nhưng nhà Thanh cũng vẫn công nhận đất Hà Tiên thuộc về An Nam.
Thứ Năm, 26 tháng 3, 2026
NGƯỜI MINH HƯƠNG Ở ĐÔNG NAM Á
THIÊN ÐỊA HỘI _ Nguyễn Duy Chính
Nghi lễ gia nhập Thiên Địa Hội
(A Picture History of Singapore p..20)
Bài viết này vốn dĩ định dùng làm phụ lục cho bản dịch Lộc Đỉnh Ký của Kim Dung nhưng vì một lý do ngoài ý muốn nên sau năm chương đầu chúng tôi không dịch tiếp. Một số bài viết khác về cuối đời Minh đầu đời Thanh như Thanh Binh Nhập Quan, Vụ Án Minh Sử, Hoạn Quan, Hương Phi … với cùng mục đích đã được in trong các tập hợp Núi Xanh Nay Vẫn Đó, Vó Ngựa và Cánh Cung[1]. Chính vì thế, thiên khảo cứu nhỏ này chủ yếu là để đọc khi nhàn tản vui chơi, không mang một mục tiêu cụ thể nào.
Bang hội và giáo phái xuất hiện trong tác phẩm của Kim Dung hoàn toàn là tiểu thuyết (fictional), không giống sự thật. Trên thực tế, những đoàn thể đó sinh hoạt mang tính tương trợ nhưng khi hoạt động như một xã hội bí mật thì lại đầy rẫy tội ác không có gì đáng cho chúng ta ca ngợi cả.
Về văn hiến, sách vở ghi chép hoạt động của họ cũng thực hư lẫn lộn và băng đảng vốn chống lại triều đình nên luôn luôn là những người ngoài vòng pháp luật cần phải diệt trừ. Tuy bộ truyện Lộc Đỉnh Ký miêu tả Thiên Địa Hội như một tập thể ái quốc đáng khâm phục nhưng thực tế như thế nào cũng còn phải tìm hiểu thêm. Trong hai ba thế kỷ vừa qua, không phải chỉ ở Trung Hoa mà ở nơi khác cũng có nhiều tổ chức cách mạng hoạt động không khác gì băng đảng. Ảnh hưởng của bang hội khiến cho người bản xứ ở những nơi họ hoạt động cũng sao chép lại một số định chế họ mang tới. Thật khó cho chúng ta khi nhiều tổ chức khởi đầu bất hợp pháp những về sau lại biến thành đoàn thể cách mạng mà ranh giới giữa hoạt động băng đảng và đấu tranh không có gì rõ rệt. Chính vì thế, việc điều chỉnh để từ những hoạt động mang tính “thảo khấu” sang thành một cơ cấu “điếu dân phạt tội” dễ gây tranh cãi khi phải phân chia giữa chính và tà. Có những tổ chức lúc đầu là giặc cướp, sau lại thành anh hùng và cũng có những đoàn thể khởi đầu với mục tiêu cao cả nhưng rồi sau lại thành hắc đạo.
Một điểm đáng quan tâm là Thiên Địa Hội được coi như một tổ chức với chủ trương “Phản Thanh phục Minh” nghĩa là với một mục tiêu chính trị rõ rệt. Tuy nhiên, khi đi sâu vào những hoạt động của họ, chúng ta lại thấy nó bắt rễ từ một quá khứ sâu xa hơn và được tổng hợp trong nhiều hình thái không liên quan gì đến cái ý nghĩa nguyên thuỷ đó. Lực lượng của họ phần chính yếu là do các hoạt động hải dương, nói trắng ra là những hoạt động buôn bán, bảo tiêu và nhiều hình thức bất hợp pháp khác.
Ở trên bộ, những hoạt động lại mang hình thức hội đảng Lương Sơn Bạc có khi lên đến hàng vạn người như Thiêm Địa Hội[2] ở Quảng Đông đời Gia Khánh. Rồi những băng đảng xã hội bán bí mật tại thành thị càng làm sự phân biệt thêm khó khăn. Chính vì thế, nếu tính về hoạt động lan toả của họ, sinh hoạt hội đảng không chỉ thu hẹp trong những hiện tượng chống lại người Mãn Châu đầu đời Thanh mà kéo dài qua nhiều thời kỳ khác, nhiều khu vực có người Hoa di cư đến. Nghiên cứu về sinh hoạt của các nhóm dân di cư không thể chỉ một bài viết nhưng cần những biên khảo sâu rộng hơn.
Thứ Năm, 12 tháng 3, 2026
Câu chuyện chiếc mũ xanh _ Phan Văn Huấn
Mỗi Quân nhân đều tự hào với màu cờ sắc áo của đơn vị mình. Binh chủng Nhảy Dù (ND) với chiếc Mũ Ðỏ, Thủy Quân Lục Chiến (TQLC) Mũ Xanh màu nước biển, Biệt Ðộng Quân (BÐQ) Mũ Nâu, Thiết Giáp (TG) Mũ Ðen, và Lực Lượng Ðặc Biệt (LLÐB) hãnh diện với chiếc Mũ Xanh màu lá cây rừng (Green Beret), v.v... Ðối với các đơn vị tác chiến, nhất là các đơn vị Tổng trừ bị thì niềm kiêu hãnh này đã là chất xúc tác mạnh mẽ nâng cao tinh thần chiến đấu của đơn vị. Sau đây là câu chuyện của chiếc mũ mầu Xanh lá cây rừng (The Green Beret) LLÐBVN.
Thứ Tư, 11 tháng 3, 2026
Giới thiệu kênh YouTube “Đọc truyện chọn lọc"
Tôi gặp anh Trần Hưng Việt ở Little Saigon, California. Anh đến từ Brisbane Úc châu, thuộc thế hệ du học sinh Colombo (những học sinh xuất sắc được gởi đi du học trước 1975). Tôi được biết anh mới làm một kênh YouTube chuyên đọc sách. www.youtube.com/@Đọctruyệnchọnlọc
Gần đây, anh giới thiệu truyện ngắn “Em Tôi” của nhà văn Phan Nhật Nam, một tác phẩm khiến nhiều người xúc động. Và rồi anh chọn Chương 4 trong cuốn hồi ức “Giấc mơ Kangaroo” của GS Nguyễn Văn Tuấn để giới thiệu về những tháng ngày khó quên trong trại tị nạn Songkhla, Thái Lan. Những câu chuyện buồn về người Việt hành hung, ăn hiếp lẫn nhau, về nạn tham ô len lỏi trong trại. Đó là những điều ai đã từng trải qua đều cảm nhận trong đau buồn nhưng họ thường giấu kín trong tâm tưởng.
Và mới đây, Anh Trần Hưng Việt và Cô Mỹ Dung giới thiệu bài "Con Đường Sách Sài Gòn và Câu chuyện Đốt sách" đã được đăng trên trang mạng của đài VOA 22/02/2018.
https://www.voatiengviet.com/a/ngo-the-vinh-duong-sach-phan-nhat-nam/4264761.html
Giọng đọc của Anh và Cô Mỹ Dung nhẹ nhàng và truyền cảm, tiêu biểu cho miền Nam. Cảm ơn anh Trần Hưng Việt và Cô Mỹ Dung đã mang những trang sách đến gần với mọi người.
Thứ Năm, 5 tháng 3, 2026
Mémoires de Phạm Duy, un musicien Vietnamien dans un siècle tourmenté
Quatre Volumes:
I. Devenir adulte dans le Nord (1921 - 1945)
II. La Résistance (1946 - 1951)
III. La Période de Division Nord-Sud (1951 - 1975)
IV. Mon Séjour à l'Étranger (1975 - 1999)
AVEC L'AIMABLE AUTORISATION DE CORNELL UNIVERSITY PRESS
ÉDITÉ PAR ERIC HENRY
TRADUIT PAR ERIC HENRY
BROCHÉ
34,95 $
LIVRE NUMÉRIQUE
23,99 $
Précommande
Mémoires de Phạm Duy, un musicien vietnamien dans un siècle tourmenté raconte l’histoire des triomphes, des scandales et des aventures du compositeur le plus prolifique du Vietnam. Né en 1921, Phạm Duy atteint l’âge adulte sous la domination coloniale, rejoint la résistance anti-française, puis devient une voix majeure de la République du Sud avant de venir aux États-Unis en exil après 1975. Ces mémoires en quatre volumes, traduits en anglais par Eric Henry avec clarté et soin, couvrent un siècle d’histoire vietnamienne tel qu’il a été vécu, chanté et interrogé par un conteur infatigable voué à la liberté d’expression.
La traduction nuancée de Henry restitue les complexités d’une vie vécue à travers des régimes, des idéologies et des continents. Tout au long de Mémoires de Phạm Duy, un musicien vietnamien dans un siècle tourmenté, les lecteurs rencontrent des souvenirs vivants d’artistes, de révolutionnaires, d’exilés et de la vie quotidienne — offrant un regard intime sur les intersections entre politique, culture et mémoire personnelle dans le Vietnam mouvementé du XXᵉ siècle. Le résultat est une archive culturelle rare, riche de paroles de chansons, de critiques politiques et de réflexions sur l’identité, l’exil et l’expression artistique.
À la fois profondément personnel et historiquement vaste, ce mémoire constitue un témoignage essentiel sur le Vietnam moderne et ses résonances à l’échelle mondiale.
Eric Henry est maître de conférences émérite au département d’études asiatiques de l’Université de Caroline du Nord. Il est le traducteur de The Garden of Eloquence.
Les mémoires emblématiques de Phạm Duy accomplissent un exploit rare : en humanisant les tumultes du XXᵉ siècle vietnamien, elles nous rappellent que tous n’en furent pas prisonniers. Une traduction essentielle et opportune.
— Charles Keith, auteur de Subjects and Sojourners
Un important musicien vietnamien du XXᵉ siècle raconte son rôle dans la nouvelle musique apparue dans les années 1940, avec une profusion de détails sur les poètes, les compositeurs, les interprètes et les chansons — le récit d’une jeunesse peu intéressée par les événements politiques qui remplissent presque tous les autres ouvrages consacrés au Vietnam moderne.
— K. W. Taylor, auteur de A History of the Vietnamese
ISBN-13 : 9781501785214
Date de publication : 15/05/2026
Pages : 336
Illustrations : 10 planches en demi-teintes noir et blanc
Dimensions : 6 × 9 × 0 pouces
Memoirs of Phạm Duy, A Vietnamese Musician in a Turbulent Century
Four Volumes:
I. Coming of Age in the North (1921-1945)
II. War of Resistance (1946-1951)
III. The Period of North-South Division (1951-1975)
IV. My Sojourn Abroad (1975-1999)
Courtesy of Cornell university press
EDITED BY ERIC HENRY
TRANSLATED BY ERIC HENRY
- PAPERBACK$34.95
- EBOOK$23.99
Memoirs of Phạm Duy, A Vietnamese Musician in a Turbulent Century tells the story of the triumphs, scandals, and adventures of Vietnam's most prolific songwriter. Born in 1921, Phạm Duy came of age during colonial rule, joined the anti-French resistance, and later became a major voice of the southern Republic before coming to the United States as an exile after 1975. This four-volume memoir, translated into English by Eric Henry with clarity and care, spans a century of Vietnamese history as lived, sung, and questioned by an unrelenting truthteller dedicated to freedom of expression.
Henry's nuanced translation captures the complexities of a life lived across regimes, ideologies, and continents. Throughout Memoirs of Phạm Duy, A Vietnamese Musician in a Turbulent Century, readers encounter vivid recollections of artists, revolutionaries, exiles, and everyday life—offering an intimate view into the intersections of politics, culture, and personal memory in Vietnam's turbulent twentieth century. The result is a rare cultural archive, rich with song lyrics, political critique, and reflections on identity, exile, and artistic expression.
At once deeply personal and historically expansive, this memoir is an essential record of modern Vietnam and its global resonances.
Eric Henry is Senior Lectutrer Emeritus inthe Deparptment of Asian Studies at the university of North Carolina. He is the translator of The Garden of Eloquence.
Hồi ký của Phạm Duy – Một nhạc sĩ Việt Nam trong thế kỷ đầy biến động
TƯ LIỆU CỦA NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC CORNELL
Eric Henry
Nhà xuất bản Cornell University Press, 15/5/2026 – Khoa học xã hội – 336 trang
Hồi ký của Phạm Duy – Một nhạc sĩ Việt Nam trong thế kỷ đầy biến động* kể lại cuộc đời nhiều vinh quang, tranh cãi và phiêu lưu của một trong những nhạc sĩ sáng tác nhiều và có ảnh hưởng nhất của Việt Nam. Sinh năm 1921, Phạm Duy lớn lên trong thời kỳ Việt Nam còn dưới ách thuộc địa. Ông từng tham gia kháng chiến chống Pháp, sau đó trở thành một tiếng nói quan trọng của nền văn hóa miền Nam trước năm 1975, rồi sang Hoa Kỳ sống lưu vong sau biến cố lịch sử.
Bộ hồi ký gồm bốn tập này được Eric Henry chuyển ngữ sang tiếng Anh với sự cẩn trọng và sáng rõ. Qua đó, người đọc được theo dõi gần như trọn vẹn một thế kỷ lịch sử Việt Nam – được nhìn, được sống và được kể lại qua góc nhìn thẳng thắn của một nghệ sĩ luôn đề cao tự do biểu đạt.
Bản dịch tinh tế của Henry tái hiện đầy đủ những phức tạp của một cuộc đời trải qua nhiều chế độ chính trị, nhiều hệ tư tưởng và nhiều châu lục khác nhau. Xuyên suốt cuốn sách là những hồi ức sinh động về các nghệ sĩ, những người hoạt động cách mạng, những người sống lưu vong cũng như đời sống thường nhật của xã hội Việt Nam. Tất cả tạo nên một cái nhìn gần gũi về sự giao thoa giữa chính trị, văn hóa và ký ức cá nhân trong thế kỷ XX đầy biến động của đất nước.
Cuốn hồi ký vì thế không chỉ là câu chuyện đời của một nhạc sĩ, mà còn là một tư liệu văn hóa hiếm có, chứa đựng lời ca, những suy tư chính trị và những chiêm nghiệm sâu sắc về bản sắc, lưu vong và sáng tạo nghệ thuật.
Vừa thấm đẫm dấu ấn cá nhân sâu sắc, vừa mở rộng trên phông nền lịch sử rộng lớn, cuốn hồi ký này là một chứng tích quan trọng về Việt Nam hiện đại cùng những dư vang của nó trên toàn thế giới.
Về dịch giả (2026)
Eric Henry là Giảng viên cao cấp danh dự (Senior Lecturer Emeritus) thuộc Khoa Nghiên cứu châu Á của Đại học North Carolina. Ông cũng là dịch giả của cuốn The Garden of Eloquence.
Thông tin thư mục
Tựa sách: Hồi ký của Phạm Duy – Một nhạc sĩ Việt Nam trong thế kỷ đầy biến động: Trưởng thành ở miền Bắc (1921–1945)
Biên tập và Dịch: Eric Henry
Nhà xuất bản: Cornell University Press, 2026
ISBN: 1501785230; 9781501785238
Số trang: 336
Chủ đề:
Tiểu sử – Hồi ký
Lịch sử châu Á / Đông Nam Á
Khoa học xã hội / Nghiên cứu văn hóa & dân tộc / Nghiên cứu châu Á
Nhận định:
Hồi ký mang tính biểu tượng của Phạm Duy đạt được một điều hiếm có: bằng cách nhân bản hóa những biến động dữ dội của Việt Nam trong thế kỷ XX, tác phẩm nhắc nhở chúng ta rằng không phải ai cũng là tù nhân của những biến động ấy. Một bản dịch thiết yếu và kịp thời.
Charles Keith, tác giả Subjects and Sojourners
Một nhạc sĩ Việt Nam quan trọng của thế kỷ XX kể lại vai trò của mình trong nền tân nhạc xuất hiện từ thập niên 1940, với kho chi tiết phong phú về các nhà thơ, nhạc sĩ, ca sĩ biểu diễn và những bài hát, cùng hình ảnh một tuổi trẻ ít quan tâm đến các biến cố chính trị vốn chiếm gần như mọi trang sách khác viết về Việt Nam hiện đại.
K. W. Taylor, tác giả A History of the Vietnamese