Đọc “Vũ Hoàng Chương
Ta Còn Để Lại Gì Không”
“Vũ Hoàng Chương Ta Còn Để Lại Gì Không”
Hình: TDN
Tháng 9/2026 vừa qua, nhà xuất bản Văn Học Press (California) cho phát hành một tác phẩm biên khảo về cuộc đời và những tác phẩm tiêu biểu của thi sĩ Vũ Hoàng Chương: Vũ Hoàng Chương Ta Còn Để Lại Gì Không do giáo sư Trần Huy Bích cùng các tác giả Trần Mạnh Toàn, Trần Ngọc Khôi, Nguyễn Ngọc Dung và Phạm Thị Lệ Hương biên soạn.
Theo Trần Huy Bích trong “Lời Mở Đầu”, thi sĩ Vũ Hoàng Chương là một nhà thơ quan trọng trong văn học Việt Nam. “Là một người uyên bác và chịu ảnh hưởng của Hán học từ rất sớm, ông đã dùng khá nhiều điển tích và cũng hay trích dẫn thơ văn cổ khi sáng tác. Những điển tích, thơ văn cổ ấy, nếu không được phân giải ra, sẽ khiến nhiều người đọc, nhất là người ở thế hệ trẻ, khó nắm vững chủ ý của tác giả.” Vì thế, cùng với một số cựu môn sinh của thi sĩ, ông “cảm thấy sự cần thiết của một cuốn sách viết một cách nghiêm túc, để góp phần vào việc trình bày, nhằm giúp một số thi phẩm nhà thơ để lại có thể được hiểu dễ hơn.”
“Vũ Hoàng Chương Ta Còn Để Lại Gì Không” dày gần 400 trang, bìa cứng, hình thức trang nhã. Ngoài phần niên biểu khá chi li, ghi lại thời gian và các sự kiện tiêu biểu trong cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Vũ Hoàng Chương ở đầu sách, tập biên khảo gồm có 5 chương chính, do giáo sư Trần Huy Bích chấp bút:
- Chương I: Từ thuở thiếu thời đến khi đất nước chia đôi.
- Chương II: Duyên thơ nợ kịch – Những vần thơ viết cho Tuyết Khanh
- Chương III: Tình tri âm với Nữ sĩ Ngân Giang
- Chương IV: Bước ra thế giới: Ghi lại sinh hoạt văn học quốc tế mà Vũ Hoàng Chương tham gia, cũng như thơ của ông được dịch và xuất bản bằng các ngôn ngữ khác: Pháp, Anh, Đức và Ý.
- Chương V: Nhà thơ Vũ Hoàng Chương từ khi vào Nam năm 1954: Ghi lại mọi mặt cuộc sống cũng như các sinh hoạt văn học của nhà giáo-nhà thơ Vũ Hoàng Chưong ở miền Nam, từ năm 1954 cho đến ngày ông từ trần vào năm 1976.
Bổ sung cho các chương trên là phần Phụ Lục ở cuối sách, khoảng 70 trang, chiếm đến ¼ tập biên khảo. Trong Phụ Lục I, các tác giả Trần Ngọc Khôi, Nguyễn Ngọc Dung và Trần Huy Bích giới thiệu và phân tích tư tưởng của một số bài thơ trong chuỗi 12 bài thơ “Ðọc Lại Người Xưa” của Vũ Hoàng Chương. Theo Trần Huy Bích, đó là những bài thơ cuối cùng của cố thi sĩ, làm trong thời gian bị chính quyền cộng sản giam ở khám Chí Hòa năm 1976, và trong mấy ngày chót lúc ông được đưa từ Chí Hòa về nhà, trước khi tạ thế. Trong Phụ Lục II, trích ‘Phù Giang Thi Thoại’, Trần Mạnh Toàn cung cấp thêm nhiều chi tiết về cuộc sống, sinh hoạt cũng như những bài thơ khác của Vũ Hoàng Chương.
Qua 5 chương sách, phần phụ lục cộng thêm một số hình ảnh của các người thân trong gia đình, các bạn thơ, thủ bút của nhà thơ, bìa sách một số tác phẩm đã xuất bản, vân vân và vân vân, tập biên khảo đã dựng lại chân dung đa dạng của một “Vũ Hoàng Chương nhà thơ”, lồng trong chân dung của một “Vũ Hoàng Chương con người”, trải qua suốt những giai đoạn thăng trầm đầy kịch tính của lịch sử đất nước trong thế kỷ trước. Thay vì tách thế giới thi ca ra khỏi thế giới đời thường để phân tích, nhận định như một cái gì riêng biệt, Trần Huy Bích và nhóm biên soạn đã gắn liền cuộc đời, sự nghiệp và thi ca của Vũ Hoàng Chương thành một. Yếu tố này vừa là nguyên nhân vừa là hậư quả của yếu tố kia. Có cái này nên có cái kia. Mặt khác, thay vì tập trung vào việc “tán hươu tán vượn” về tài năng, về ý nghĩa hay về ngôn ngữ…của nhà thơ, Trần Huy Bích và các tác giả cộng tác lấy sự chân thực làm đầu. Ông cho rằng, “tôn chỉ của chúng tôi là chính xác.” (…) “Mỗi khi dẫn thơ Vũ Hoàng Chương, chúng tôi cố gắng nói rõ câu ấy được trích từ bài nào và được in lần đầu trong thi tập hay trên báo, tạp chí nào.” Tắt lại, “Vũ Hoàng Chương, Ta Còn Để Lại Gì Không” được hình thành trên nguyên tắc “nói có sách, mách có chứng.” Ông đồng ý với Nguyễn Mạnh Côn khi nhà văn này cho rằng Vũ Hoàng Chương đã là người của một phần lịch sử (phần văn học) thì tất cả mọi chi tiết liên quan đến cuộc đời nhà thơ trước sau gì cũng phải đưa ra ánh sáng. Chính vì thế, công trình biên khảo này là một tập tài liệu được sưu tầm và chọn lọc cẩn thận, đưa tất cả “ra ánh sáng” nhằm dựng lại một Vũ Hoàng Chương y-như-là-Vũ-Hoàng-Chương.
Trong 5 chương sách chính, Trần Huy Bích đã dành một phần lớn (chương I, II và III) đề cập đến vai trò của 3 phụ nữ, những người đã đóng một vai trò khá quan trọng, tạo ra niềm cảm hứng cho nhiều tác phẩm trong sự nghiệp thi ca của Vũ Hoàng Chương. Danh tính của 2 trong 3 phụ nữ đó đã được nên lên ngay trong tựa đề của chương II và chương III.
Chương II: “Duyên thơ nợ kịch – Những vần thơ viết cho Tuyết Khanh”. Tuyết Khanh, một “nữ nghệ sĩ tài hoa, nhan sắc”, là diễn viên chính xuất sắc trong vở kịch “Kiều Loan” của Hoàng Cầm, được nhà thơ này ca tụng là “viên kim cương đắc giá nhất trần gian”. Về sau, bà cũng đóng vai chính trong các vở kịch “Cô gái ma”, “Vân Muội” của Vũ Hoàng Chương, diễn chung với tác giả. Hai người có “nhiều điểm phù hợp, cùng yêu thơ, yêu kịch, xứng hợp vớì nhau”. Trần Huy Bích kể: “Khi ngồi cạnh Tuyết Khanh một đêm khuya ở Phù Lưu sau khi ban kịch đã diễn xong, Vũ Hoàng Chương cảm thấy thời gian như ngừng lại, không gian thu hẹp lại, và cả ‘một bầu trăng sáng’ đã ‘rót’ vào đôi mắt người đẹp:
Khoảnh khắc Thời gian nghỉ cánh bay
Không gian thu hẹp dưới đôi mày
Ta nghe cả một bầu trăng sáng
Rót cả vào đôi mắt đắm say”
Tuy vậy, Vũ Hoàng Chương giữ tình cảm đó ở mức “tình yêu tinh thần” hay “tình trong văn chương” mà thôi, vì Tuyết Khanh đã có người yêu là Hoàng Cầm, và ông thì cũng đã có vợ.
Chương III: “Tình tri âm với nữ sĩ Ngân Giang”. Hai người trạc tuổi nhau, nhưng Ngân Giang nổi tiếng trước Vũ Hoàng Chương. Quan hệ giữa hai người “có một số điểm đặc biệt hơn mức bình thường.” (…) “Hai người có nhiều điểm thanh khí tương đồng. Ngân Giang có niềm tin cùng thiện cảm dành cho Vũ Hoàng Chương.” Mối giao tình giữa hai nhà thơ kéo dài qua nhiều giai đoạn lịch sử khốc liệt khác nhau, nhưng vẫn bền chặt. Họ đã từng có vài lúc làm thơ chung, được gọi là “liên ngâm”. Chẳng hạn bài liên ngâm do hai người cùng làm ở Hà Nội cuối hè năm 1953 để nói lên tâm sự ngổn ngang của Ngân Giang vào thời điểm đó. Trần Huy Bích viết: “Vì là bài thơ nói về mình, nữ sĩ giữ vai tác giả chính. Bà làm 3 câu đầu, hai câu 5,6, và câu kết. Vũ Hoàng Chương chỉ đóng góp câu 4 và câu 7.”
Sau trước nghìn thu một Quế Anh
Hòa Phiên từng đã xót phân tranh
Ngựa Hồ tiếng thét mười phương gió
Cung Hán màu trăng vạn dặm thành
Chí dẫu côn bằng e hẹp biển
Lòng còn sương khói ngại tan canh
Làm mây ải Nhạn chiều heo hút
Rồi cũng lang thang kiếp độc hành
Khác với Tuyết Khanh và Ngân Giang, hai “người tình văn chương”, người phụ nữ thứ ba. “người tình thực sự”, nằm ở chương I: “Từ thuở thiếu thời cho đến khi đất nước chia đôi”. Ngoài những chi tiết về gia thế, cuộc sống và các sinh hoạt văn học trong khoảng thời gian từ thuở thiếu thời đến 1954, chương này dành nguyên tiểu mục “Mối tình đầu, đuổi theo ám ảnh suốt cuộc đời”, dài đến 40 trang, đề cập đến mối tình đầu đời của Vũ Hoàng Chương với cô học trò mà ông dạy kèm Anh Văn tại nhà là Tố Uyển. Hai người phải lòng nhau, nhưng rồi cuộc hôn nhân không thành. Vì bố của Vũ Hoàng Chương “chê Tố là ‘học trò, trẻ con,’ lại theo ‘Tây học nhăng nhít’, không thể về làm dâu một gia đình nền nếp như gia đình ông bà.” Mối tình tan vỡ này là nguồn cảm hứng bất tận của nhà thơ kéo dài gần như cả cuộc đời của ông. Người yêu của Vũ Hoàng Chương đã kích thích cho ông sáng tác nên những vần thơ tuyệt tác, thì “tình yêu ấy không làm tổn thương danh dự của bất cứ người vợ hay người mẹ, bất cứ bà vua hay bà quan nào,” theo Nguyễn Mạnh Côn. Về sau, Tố Uyển lấy một người khác. “Đến ngày cưới Tố Uyển – ngày 12 tháng 6 năm Tân Tỵ (1941) – mối đau thương bi phẫn của Vũ Hoàng Chương bùng nổ mãnh liệt trong bài “Mười hai tháng sáu”.
“Mười hai tháng sáu”, với tôi, có lẽ là một trong những bài hay nhất và thấm thía nhất của thơ tình Vũ Hoàng Chương. Chả là, bài thơ này ghi dấu một kỷ niệm khó quên của tôi thuở thiếu thời. Lúc còn theo học lớp Đệ Tứ (lớp 9) vào những năm đầu thập niên 1960, tôi “thầm yêu trộm nhớ” một cô con gái học cùng lớp (nhưng không cùng trường), ngày nào cũng đạp xe đạp đi học ngang nhà. Ấy thế mà đùng một cái, cô vội vã lên xe hoa khi vừa mới đậu xong bằng Trung Học Đệ Nhất Cấp, khiến cậu học trò mười lăm tuổi đầu đâm ra ngơ ngẩn ngẩn ngơ suốt một thời gian. Không biết làm gì hơn, cậu ghi vào trang đầu tập nhật ký học trò và học thuộc lòng 8 câu thơ mà cậu thích nhất trích từ bài thơ nói trên:
Trăng của nhà ai? trăng một phương
Nơi đây rượu đắng mưa đêm trường
Ờ! đêm tháng sáu mười hai nhỉ!
Tố của Hoàng ơi! hỡi nhớ thương
(…)
Men khói đêm nay sầu dựng mộ
Bia đề tháng sáu, ghi mười hai
Tình ta, ta tiếc; cuồng ta khóc.
Tố của Hoàng nay Tố của ai?…
Thành thật mà nói, hồi đó, tôi chẳng biết (mà cũng chẳng quan tâm) tìm hiểu xem cô Tố này là ai. Vì cùng tâm cảnh với nhà thơ, tôi đã đồng hóa cô Tố vào tên cô con gái nọ (cũng có vần T), xem đây cũng chính là tâm sự của mình.
“Những ngày cuối cùng của thi sĩ Vũ Hoàng Chương”, tiểu mục cuối của chương V, mô tả cuộc sống hoàn toàn đảo lộn của người miền Nam sau biến cố tháng 4/1975. Cũng như mọi người, Vũ Hoàng Chương và gia đình phải trải qua những tháng ngày chật vật và căng thẳng. Gần một năm sau khi Sài Gòn thất thủ, ông bị nhà cầm quyền cộng sản bắt giam vào ngày 13/4/1976. Sau hơn 4 tháng bị giam giữ ở khám Chí Hoà, sức khỏe ông bị suy kiệt dần. Không muốn mang tiếng để ông chết trong nhà giam, nhà cầm quyền thả ông về ngày 2 tháng 9-1976. “Ngày thứ hai được ở nhà, nhằm ngày 9 tháng 8 âm lịch, ông nhắc bà Thục Oanh rằng hôm sau, 10 tháng 8 âm lịch, là ngày giỗ Nguyễn Du. Theo bà Thục Oanh, trong ngày giỗ, ông ‘khăn áo tề chỉnh, đứng trước bàn thờ tự tay thắp nhang, rót trà.’ (…) Theo bà Thục Oanh, đúng nửa đêm ngày 6 qua ngày 7 tháng 9-1976, thi sĩ Vũ Hoàng Chương từ biệt thế gian.” (…) Nhà cầm quyền muốn bịt kín tin tức, sợ cái chết của ông sẽ gây chấn động lớn. Đinh Hoài Ngọc đã đưa đăng Cáo Phó trên tờ Tin Sáng, nhóm Ngô Công Đức đã nhận tiền, nhưng hôm sau gửi trả lại và nói “An Ninh Thành Ủy không cho đăng.” Nhà cầm quyền địa phương cấm hàng xóm láng giềng phường Cây bàng không được tới phúng điều, chia buồn.” (…) Đám tang lặng lẽ và hiu hắt.”
*
“Vũ Hoàng Chương Ta Còn Để Lại Gì Không” được phát hành chính thức trên trang mạng Barnes & Noble:
Tin tức từ nhà xuất bản Văn Học Press cho biết, sau khi phát hành, có hơn 30 trang mạng khác đã “nhập cuộc” tiếp tay giới thiệu tác phẩm. Các trang này thuộc nhiều quốc gia trên thế giới: Hoa Kỳ, Anh, Đức, Ý, Đan Mạch, Hòa Lan, Ấn Độ, Úc, Nhật, Hàn Quốc, Đài Loan, Bulgaria (Đông Âu), Namibia (Phi Châu) …Xin ghi lại một vài trang điển hình:
- Alibris: Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong by Bich, Tran Huy: New, Hardcover, $24.77 at Alibris
- Bookshop.org (Mỹ): Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong a book by Tran Huy Bich – Bookshop.org US
- World of Books (Mỹ): Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong By Tran Huy Bich
- Books-a-Million (Mỹ): Tran Huy Bich : Tran Huy Bich : Booksamillion.com
Ở Anh:
- Blackwell’s (Anh): Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong: Tran Huy Bich : 9798240800849 : Blackwell’s
- Autorenwelt (Đức): Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong von Tran Huy Bich – Autorenwelt Shop
- Buchfreund (Đức): Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong 9798256295134
- Exunkraut (Đức): Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong – Exunkraut
- Feltrinelli (Ý): Risultati per “vu hoang chuong ta con de lai gi khong”
- IBS (Ý): Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong – Tran Huy Bich – Libro in lingua inglese – Van Hoc Press – | IBS
- Bol (Hòa Lan): Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong, Tran Huy Bich | 9798256295134 | Boeken | bol
- Saxo (Đan Mạch): Få Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong af Tran Huy Bich som Paperback bog på vietnamesisk – 9798256295134
- Teatroynarrativa/TEATVA (Spain): Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong –
- Buscalibre (Argentina) – Búsqueda de Libros – Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong
- Buscalibre (Chile) – Búsqueda de Libros – Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong
- Buscalibre Mexico – Book Search – Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong
- Libristo (Bulgaria): Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong | Libristo – България
- Atlantic Books (Ấn Độ): Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong (9798240800849) by Tran Huy Bich | atlanticbooks.com — Atlantic Books
- Kinokuniya.com (Nhật):Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong/Bich, Tran Huy- Books Kinokuniya USA
- Tam Dân Cương Lộ Thư Điếm (Sanmin Online Bookstore) ở Đài Bắc (Đài Loan):
Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong – Sammin Online Bookstore
- Thành Phẩm Thư Điếm (Eslite.com) (Đài Loan): Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong │ 誠品線上
- Exclusive Books (Namibia): Vu Hoang Chuong Ta Con De Lai Gi Khong – Exclusive Books Online
vân vân…
Hy vọng đây là một cách giúp đưa văn chương Việt Nam vươn xa vào thế giới.
*
Phụ trách biên soạn “Vũ Hoàng Chương Ta Còn Để Lại Gì Không” là các tác giả sau đây, trích từ “Vài dòng tiểu sử của các tác giả” ở cuối sách:
- Trần Huy Bích: Học Quốc văn với thi sĩ Vũ Hoàng Chương ở lớp Đệ Nhị C trường Trung học Chu Văn An, Sài Gòn. Tốt nghiệp Đại Học Văn Khoa Sài Gòn. Dạy học nhiều năm ở Việt Nam. Ở Hoa Kỳ, học và đậu về Chính Trị & Giáo Dục Đối Chiếu, chuyên về Trung Hoa. Đã về hưu.
- Trần Mạnh Toàn: Ngoài một số chuyên khảo về Vũ Hoàng Chương, còn viết một số tiểu luận về một vài nhà thơ miên Nam như Đặng Tấn Tới, Nam Chữ, Bùi Giàng, Huy Tưởng, Nhất Hạnh.
- Trần Ngọc Khôi: Đã xuất bản một số tập thơ, đồng thời sưu tầm và in lại nhiều thi phẩm của Vũ Hoàng Chương, Đinh Hùng và Nguyễn Bính.
- Nguyễn Ngọc Dung: Yêu thích thơ Vũ Hoàng Chương từ tuổi 12, bây giờ cũng còn chép thơ ông vào sổ tay.
Trần Doãn Nho
(11/2026)
