Trùng Dương
Ít người Mỹ hôm nay, và có lẽ còn ít người Việt hải ngoại hơn, biết rằng tấm chi phiếu An Sinh Xã Hội (Social Security) mà chúng ta — những người đã bỏ nửa đời lao động trên đất Mỹ — nhận được hằng tháng, phần lớn là di sản của một người đàn bà mảnh khảnh, đội mũ ba góc, ăn nói nhỏ nhẹ nhưng cương quyết đến cùng.
Bà tên là Frances Perkins, là người phụ nữ đầu tiên giữ chức Bộ trưởng Lao Động trong lịch sử Hoa Kỳ, và cũng là người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử nước Mỹ giữ một ghế trong nội các tổng thống. Bà phục vụ suốt 12 năm, từ 1933 đến 1945, dưới thời Tổng thống Franklin D. Roosevelt — trọn vẹn bốn nhiệm kỳ của ông, xuyên qua cơn Đại Khủng Hoảng và Thế Chiến Thứ Hai.
Nhưng trên hết, bà là kiến trúc sư thầm lặng của cả một nền tảng an sinh mà nước Mỹ vẫn đang đứng trên đó cho đến hôm nay.
Bà Frances Perkins, trái, phục vụ với tư cách Bộ trưởng Bộ Lao Động Hoa Kỳ suốt bốn nhiệm kỳ của Tổng thống Franklin D. Roosevelt, từ 1933 tới 1945. Phải, Tổng thống Roosevelt ký Luật An sinh Xã hội ngày 14 tháng 8, 1935, với bà Perkins (thứ ba từ phải) chứng giám, tạo nên nền tảng an sinh xã hội mà nước Mỹ đứng trên đó cho đến ngày hôm nay. (Ảnh Wikipedia)
Đám cháy làm thay đổi một đời người
Muốn hiểu Frances Perkins, phải bắt đầu từ một buổi chiều thứ Bảy cuối tháng Ba năm 1911, tại Manhattan thuộc tiểu bang New York.
Hôm ấy bà đang dùng trà tại nhà một người bạn ở Washington Square, khi bên ngoài chợt vang lên tiếng còi xe cứu hỏa dồn dập. Bà và những người có mặt chạy ra phố, và trước mắt họ là một cảnh tượng không thể nào quên: tòa nhà Asch, nơi đặt xưởng may Triangle Shirtwaist, đang bốc cháy dữ dội. Các cửa thoát hiểm đều bị khóa, do chủ xưởng khóa lại để ngăn công nhân, phần lớn là các cô gái trẻ người Do Thái và Ý di dân, nghỉ tay hay ăn cắp vải. Không có lối thoát, hàng chục cô gái đã chọn nhảy từ tầng chín, tầng 10 xuống đất, ngay trước mắt đám đông bất lực đứng nhìn. Trong đám người kinh hoàng đứng nhìn đó có bà Perkins, lúc đó 33 tuổi, hành nghề cán sự xã hội.
