KỶ YẾU KỶ NIỆM 60 NĂM THÀNH LẬP
VIỆN ĐẠI HỌC CẦN THƠ (1966-2026)
Photo by Hai Trầu Lương Thư Trung
BAN BIÊN TẬP:
Chủ biên: Hoàng Quốc Trung. Email: quocrungquan1937@gmail.com
Biên tập, trình bày: Trần Bang Thạch. Email: tranbt21@gmail.com
CÁC TÁC GIẢ CÙNG LÀM NÊN KỶ YẾU NÀY:
Dương Huệ Ái – Lê Nhân Ái – Vương Thị Nguyệt Ánh – GS Nguyễn Văn Bá – Vương Cao Biền – Ký giả Vương Đức Bình – Nguyễn Văn Chữ, PhD – Lê Dung – Huỳnh Hữu Hạnh – Phạm Bá Hoa – BS Phạm Văn Hoàng – Nguyễn Thị Huệ – Trương Nhị Kiều – Lê Trúc Khanh – GS Nguyễn Thanh Liêm – LS Cẩm Linh Nguyễn Rogers – Đốc sự Nguyễn Bá Lộc – Phan Lương Minh – Phước Minh Mong – Nguyễn Trung Nam – Trần Minh Ngọc – Võ Ngọc Nguyên – Hồng Phan – Đan Quế Phong – Thanh Phong – N.V.P – GS Nguyễn Trung Quân – Trần Ngọc Sáu – Mrs. Võ Kim Sơn, PhD – Trần Bang Thạch – Huyền Vân Thanh – Lê Nguyên Thắng – Ngày Xưa Trần Thị – Mai Thị Thanh Tùng – Quách Ngọc Thư – Ngọc Nhãn D. Trần – Hai Trầu – Hoàng Quốc Trung – Lê Minh Tươi – Nguyễn Văn Trường – HV – Lê Học Lãnh Vân – BS Ngô Thế Vinh – Triệu Huỳnh Võ
MỞ NGÕ
Tập Kỷ Yếu này được chuẩn bị thực hiện từ nhiều tháng trước ngày Viện Đại Học Cần Thơ tròn sáu mươi tuổi và hy vọng sẽ được phát hành trong dịp hội ngộ của các cựu giáo sư và cựu sinh viên của Viện vào ngày 15 tháng 3 năm 2026 tại Orange County, California Hoa Kỳ. Sáu mươi năm là một thời gian dài quá nửa kiếp nhân sinh, đủ cho những lớp bụi mù che lấp sự thật lắng xuống cho mọi người có thể đủ bình tâm nhìn rõ sự thật về cuộc vận động đòi hỏi một viện đại học cho vùng đồng bằng sông Cửu Long của dân, quân, cán, chính 15 tỉnh Miền Tây đòi hỏi cho tuổi trẻ 15 tỉnh Miền Tây Nam Phần Việt Nam và cho tương lai văn hóa giáo dục của vùng này. Trước tháng 4 năm 1975, Miền Nam Việt Nam dưới chánh thể Việt Nam Cộng Hòa thì một viện đại học quốc gia được ra đời là do đề nghị của Bộ Quốc Gia Giáo Dục, nghiên cứu rồi đệ trình lên Quốc Trưởng hoặc Thủ Tướng để được chấp thuận rồi có Sắc lệnh thành lập. Khác với những viện đại học trước đó như Viện Đại Học Sài Gòn, Viện Đại học Huế, Viện Đại Học Đà Lạt; Viện Đại Học Cần Thơ được thành lập do một phong trào quần chúng được kết hợp rộng rãi của dân, quân, cán, chính 15 tỉnh Miền Tây đòi hỏi. Chính phủ cho thành lập vì các nhu cầu khẩn thiết của dân chúng. Chính vì phong trào quần chúng đó mà sau ngày 30 tháng 4 năm 1975 chính quyền mới đã dùng nhiều phương tiện để quảng bá cho dân chúng phải hiểu rằng Viện Đại Học Cần Thơ có được là do người của cách mạng điều khiển những trí thức yêu nước trong Thị xã Cần Thơ để vận động, áp lực chính quyền Miền Nam thuở đó để có Viện Đại Học Cần Thơ. Kỷ Yếu này không chủ trương tranh luận, chỉ muốn trình bày ra sự thật do những chứng nhân, những người trong cuộc vận động nói lên để giải tỏa những khuất lấp từ hơn nửa thế kỷ mà nếu không trình bày minh bạch ra thì các thế hệ sau này sẽ không biết hay vẫn còn hiểu sai sự thật về lịch sử thành lập Viện Đại Học Cần Thơ. Chúng tôi nghĩ rằng nếu để cho sự thật bị vùi lấp lâu ngày rồi bị lãng quên thì những giá trị cao quý khác cũng lần hồi bị thui chột rồi bị lãng quên. Mất sự thật thì tự do cũng không còn. Tiến trình vận động Viện Đại Học Cần Thơ cho thấy rằng sự thành công mỹ mãn không phải là công lao của một người, một nhóm người hay một thế lực chánh trị nào mà là một công trình của tập thể dân chúng Miền Tây góp sức tạo ra. Hơn nữa, đó là một sự thành tựu do thiên thời, địa lợi, nhân hòa hội tụ đúng lúc, tạo cơ duyên cho dân trí, cho văn hóa giáo dục của Miền Tây cất cánh bay lên. Hoàn cảnh thúc đẩy để cuộc vận động mau thành tựu cũng do tình hình đất nước lúc đó. Không đầy một tháng trước ngày Đại Hội 15 phái đoàn của các tỉnh Miền Tây tại trường trung học Phan Thanh Giản Cần Thơ thì 2 vị Chủ Tịch Lãnh Đạo Quốc Gia Nguyễn Văn Thiệu và Chủ Tịch Ủy Ban Hành Pháp Trung Ương Nguyễn Cao Kỳ đã cùng Tổng Thống Hoa Kỳ Johnson ký chung Bản Tuyên cáo Honolulu vào ngày 8 tháng 2 năm 1966 nhấn mạnh việc cải tạo xã hội và phát triển Miền Nam Việt Nam. Cũng thời gian đó 2 ông Trung tướng Thiệu và Thiếu tướng Kỳ lập liên danh tranh cử Tổng Thống và Phó Tổng Thống được dự định tổ chức vào năm 1967 nên muốn lấy cảm tình của dân chúng Miền Tây.
Địa lợi và nhân hòa Miền Tây đang có đủ nên Đại Hội Giáo Chức và Phụ Huynh Học Sinh 15 tỉnh vào ngày 6 tháng 3 năm 1966 thành công rực rỡ. Nhờ giới truyền thông, báo chí phổ biến rộng rãi và dân chúng khắp nơi yểm trợ thúc đẩy chánh phủ phải hành động. Việc Trung Tướng Đặng Văn Quang Tư Lệnh Quân Đoàn IV và Vùng IV Chiến Thuật kiêm Đại Biểu Chánh Phủ tại Miền Tây đích thân đem Kiến nghị của Đại Hội gặp và thảo luận với 2 tướng lãnh đạo quốc gia là đỉnh điểm đưa tới việc ban hành các Sắc lệnh thành lập Viện Đại Học Cần Thơ; nhờ đó Đại Học được khai giảng niên khóa đầu tiên 1966 – 1967. Với nhận thức rõ ràng đã được trình bày ở phần trên, Kỷ Yếu này sẽ tập trung vào 3 phần chính.
NHỮNG NGƯỜI MỞ ĐẤT MIỀN TÂY HẬU BÁN THẾ KỶ XX
(Tiến trình thành lập Viện Đại Học Cần Thơ)
May mắn là ở hải ngoại vẫn còn một số rất ít chứng nhân đã từng trực tiếp tham gia vào cuộc vận động Viện Đại Học Miền Tây và có những tài liệu chứng minh rõ rệt những điều đã xảy ra 60 năm về trước. Do hoàn cảnh lịch sử, chỉ có 9 niên khóa đầu từ 1966 đến 1975 Viện Đại Học Cần Thơ theo những nguyên tắc giáo dục của Việt Nam Cộng Hòa với quy chế Tự trị đại học. Chương trình giáo dục của 51 niên khóa kế tiếp Đại Học Cần Thơ theo giáo dục Xã Hội chủ nghĩa. Muốn cho độc giả có cái nhìn tổng quát xuyên suốt 60 năm nên Ban Biên Tập có liên lạc nhờ một nhà nghiên cứu lâu năm ở Việt Nam về Đại Học Cần Thơ viết bài tổng quan về Đại Học Cần Thơ từ trước đến nay. Mong rằng bút ký của nhiều tác giả sẽ đáp ứng phần nào việc hiểu biết thêm về Đại Học Cần Thơ của quý độc giả.
Phần II
NHỮNG VIÊN NGỌC THẠCH XÂY NHÀ VĂN HÓA-HỌC THUẬT MIỀN TÂY
(Tưởng Niệm Các Bậc Thầy)
Phần này để ghi nhớ công ơn của những Nhà giáo từng điều hành và giảng dạy tại Đại Học Cần Thơ. Đặc biệt Kỷ Yếu này ghi nhớ công lao và đạo đức của 3 vị Giáo Sư đã khai sơn phá thạch cho việc thành lập và lớn mạnh của Viện Đại Học Cần Thơ từ năm 1966 đến năm 1975. Hai trong 3 vị là Viện Trưởng của Viện Đại Học Cần Thơ. Cả 3 vị đều là cựu học sinh Phan Thanh Giản Cần Thơ mà cũng là 3 cựu tổng trưởng Bộ Giáo Dục Việt Nam Cộng Hòa. Ban Biên Tập Kỷ Yếu không biết được hết các bậc Tôn Sư quá vãng nhưng khi tiếp nhận được các bài viết gởi đến có nội dung tưởng niệm quý Thầy thì đều trang trọng đưa vào phần tưởng niệm này.
Phần III
TRỞ VỀ MÁI NHÀ XƯA
(Bút ký của nhiều tác giả)
Có lẽ đây là phần phong phú nhất của tập Kỷ Yếu này. Ban Biên Tâp hân hạnh tiếp nhận và xin giới thiệu những sáng tác của quý vị Giáo Sư, những Nhà Nghiên Cứu đã từng trực tiếp giảng dạy hoặc liên hệ qua khảo cứu, hội thảo tại Đại Học Cần Thơ. Rất mừng là có nhiều bài viết của các cựu sinh viên Đại Học Cần Thơ qua nhiều niên khóa từ khắp nơi gởi đến nhắc nhớ, hoài niệm về khung trời đại học mình đã đi qua. Từ sáng tác của nhiều người, nhiều thành phần từng có cơ duyên một thời gắn bó với cơ quan văn hóa giáo dục quan trọng nhất của vùng đồng bằng sông Cửu Long, độc giả có thể thấy được tiến trình đào tạo nhân tài cho đất nước của các bậc đại học. Thêm vào đó, qua Kỷ Yếu quý độc giả còn thấy được những hình ảnh của Đại Học Cần Thơ qua các thời kỳ. Hy vọng những hình ảnh từ nhiều người sẽ giúp tạo nên những ấn tượng đẹp, sâu sắc hơn về Đại Học Cần Thơ. Đức Khổng Tử, bậc hiền triết Trung Hoa được tôn vinh là bậc Thầy của muôn đời đã mở đầu sách Đại Học bằng câu: “Đại học chi đạo, tại minh minh đức, tại thân dân, tại chỉ ư chí thiện”. Giáo sư Dương Quảng Hàm dịch nghĩa là: “Cái đạo của người theo bậc đại học là cốt làm sáng cái đức sáng (đức tốt) của mình, cốt làm mới (ý nói cải hóa) người dân, cốt dừng lại ở cõi chí thiện”. Chúng tôi thiển nghĩ một trong những sứ mạng quan trọng của con người Đại Học là bảo tồn và phát huy SỰ THẬT trong cõi đời. Ban Biên Tập Kỷ Yếu chân thành cảm tạ các vị tác giả và những nhà nghiên cứu, sưu tầm đã đóng góp bài vở và tài liệu để tập Kỷ Yếu này được hoàn thành. Xin cảm ơn các cựu học sinh Phan Thanh Giản, Đoàn Thị Điểm và cựu sinh viên Đại học Cần Thơ đã ủng hộ phần nào về tài chánh để in Kỷ Yếu này. Những tấm lòng luôn sẵn sàng đóng góp trí tuệ, tài ba, góp công, góp của cho văn hóa giáo dục chứng tỏ sự thành khẩn, thiết tha với đất nước của người Việt Nam dù đang sống ở quê nhà hay nơi hải ngoại. Cửa vườn đã mở, xin mời Quý khách bước vào với lòng khoan dung & thông cảm những sai sót ngoài ý muốn của Ban Biên Tập!
Trân trọng,
Hoa Kỳ, ngày 1 tháng 1 năm 2026
TM. Ban Biên Tập
HOÀNG QUỐC TRUNG
* Các bạn có thể xem tập Kỷ Yếu này ở đây.
